"Ουρανομαχία": ένα Επιτραπέζιο Αστρολογικό Παιχνίδι.

Knight: You play chess, don't you? 

Death: How did you know that?

Knight: Oh, I have seen it in paintings 

and heard it sung in ballads.

~"The Seventh Seal" [1958]

Στην Ευρώπη του 15ου/16ου αιώνα η διδασκαλία της αστρολογίας και της αστρονομίας ήταν πανεπιστημιακή υπόθεση. Σε κάποια πανεπιστήμια της Αγγλίας η διδασκαλία της αστρολογίας είχε υιοθετήσει μία πιο ευχάριστη και διαδραστική οδό για να βοηθήσει τους σπουδαστές στη μελέτη τους. Πρόκειται για ένα επιτραπέζιο αστρολογικό παιχνίδι, το ludus astrologorum/astronomorum ή η "Ουρανομαχία." Το εκπαιδευτικό αυτό παιχνίδι είχε σκοπό διδάξει στους παίκτες τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων  τις αστρολογικές αρχές και κανόνες, όπως αυτές περιγράφονταν στην Τετράβιβλο του Πτολεμαίου. Το γεγονός ότι δημιουργήθηκε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι που θα βοηθούσε τότε τους μαθητές να εξοικειωθούν με τις αρχές, την ορολογία και την πρακτική άσκηση της αστρολογίας και αστρονομίας μπορεί να ακούγεται όχι και τόσο κατάλληλο για ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον. Και τα δύο γνωστικά πεδία βασίζονταν τότε--αλλά και σήμερα--στην καλή γνώση των μαθηματικών και τη κατανόηση δυσνόητων πολλές φορές αστρολογικών και αστρονομικών κειμένων και πραγματειών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το επιτραπέζιο αστρολογικό παιχνίδι που θα αναλύσουμε εδώ, το οποίο συναντάμε μόνο στους ακαδημαϊκούς κύκλους των πανεπιστημίων της Αγγλίας το 15ο/16ο αιώνα. Στα χειρόγραφα γίνεται αναφορά σε αυτό ως το "παιχνίδι των αστρολόγων ή το παιχνίδι των αστρονόμων" (ludus astrologorum ή ludus astronomorum). 

Μαθαίνοντας ... Παίζοντας

Αριθμομαχία, από το εγχειρίδιο
του W. Fulke

Στους ακαδημαϊκούς και γενικότερα τους ουμανιστικούς κύκλους της εποχής η χρήση των παιχνιδιών δεν ήταν σπάνια. Επιτραπέζια παιχνίδια όπως η Αριθμομαχία δεν ήταν απλά ένας τρόπος για να περνάει η ώρα ευχάριστα. Η  (Α)ριθμομαχία ή γνωστή ευρύτερα και ως "το παιχνίδι των φιλοσόφων" (ludus philosophorum) ήταν εξαιρετικά δημοφιλής καθώς βιβλιοπωλεία πουλούσαν όχι μόνο ό,τι χρειαζόταν για να στηθεί ένα παιχνίδι, αλλά και τα αντίστοιχα εγχειρίδια με οδηγίες. Αν και οπτικά ως επιτραπέζιο έμοιαζε με μία σκακιέρα, στην πραγματικότητα αφορούσε σε μία πραγματική μάχη απαιτητικών μαθηματικών γνώσεων, όπου  ο κάθε παίχτης αιχμαλώτιζε τα κομμάτια του αντιπάλου του ανάλογα με τους αριθμούς που είχαν γραμμένους πάνω τους. Ιστορικοί υποστηρίζουν ότι την περίοδο της Αναγέννησης η Αριθμομαχία ήταν ένας από τους τρόπους που μπορούσε κάποιος να μάθει στην πράξη τα μαθηματικά του Ρωμαίου φιλοσόφου της ύστερης Αρχαιότητας Βοήθιου. Το παιχνίδι αυτό είχε διπλή λειτουργία με τους παίκτες του να εξασκούν όχι μόνο τη μνήμη τους στη θεωρία των αριθμών του Βοήθιου, αλλά στην κατανόηση της αρμονίας των αριθμών που διέπει τη φύση και τη δημιουργία.

Επεξήγηματικές οδηγίες για τη
Μετρομαχία από το εγχειρίδιο
του W.Fulke

Στο ίδιο πνεύμα ήταν και η Μετρομαχία [1578], έμπνευση του William Fulke, η οποία αφορούσε στην εφαρμογή και εκμάθηση της γεωμετρίας μέσα από ένα επιτραπέζιο παιχνίδι μεσαιωνικής στρατηγικής. Η Μετρομαχία ήταν ένα αρκετά απαιτητικό παιχνίδι, όπου δύο στρατοί αντιμάχονταν και πολιορκούσαν το αντίπαλο στρατόπεδο με σκοπό να κατακτήσουν το κάστρο του αντιπάλου και να κερδίσουν. Αν και τα πιόνια και το ταμπλό του κάθε παιχνιδιού κυκλοφορούσαν σε παραλλαγές, η φιλοσοφία του ως προς τον τρόπο που γίνονταν οι κινήσεις βασιζόταν σε υψηλά μαθηματικά και γεωμετρία. Το παιχνίδι αυτό είχε εξαιρετικά πολύπλοκους κανόνες που απαιτούσαν πραγματικές γνώσεις και εμπειρία στρατηγικής και πολεμικής τακτικής, και ίσως να ήταν και αυτός ο λόγος που ήταν και τόσο δημοφιλές σε σύγκριση με την Αριθμομαχία, επίσης δημιουργία του W. Fulke.

Πριν από την Ουρανομαχία ... 

Στα εγχειρίδια της εποχής που μιλούν και επεξηγούν την Ουρανομαχία φαίνεται ότι πρόκειται για ένα επιτραπέζιο με ήδη ολοκληρωμένη δομή και όχι τόσο σαν μία νέα ιδέα και αναπτυσσόμενη δημιουργία. Αυτό κάνει τους ιστορικούς να πιστεύουν την ύπαρξή του πριν την παρουσίασή του από τον  W. Fulke, παρόλο που μέχρι στιγμής δε γνωρίζουν με βεβαιότητα παραδείγματα από πιο πριν. Εξαίρεση αποτελεί η περιγραφή για ένα επιτραπέζιο με το όνομα "Los Escaques",  ένα είδος αστρολογικού σκακιού για το οποίο πληροφορίες γνωρίζουμε από ένα εγχειρίδιο κανονισμών για παιχνίδια που βρέθηκε στην αυλή του βασιλιά Αλφόνσου Ι' της Καστίλλης [1283]. Aν και η σχέση του με τη μεταγένεστερη Αγγλική μορφή του δεν είναι ξεκάθαρη, το Los Escaques θυμίζει ένα παιχνίδι με πεδίο μάχης τους ουρανούς. 

Φαίνεται πως η φιλοσοφία του παιχνιδιού αυτού βασίζεται σε παρόμοια παιχνίδια που αφορούσαν σε στοιχήματα: το "al-falakiya", στα Αραβικά ή το "Kawakib" στα Περσικά. Ο αριθμός των παικτών είναι επτά και αντιπροσωπεύει έναν από τους επτά πλανήτες αντίστοιχα. Κάθε παίκτης κινεί το πιόνι του πάνω σε ένα κυκλικό ταμπλό που εχει πάνω του ζωγραφισμένο το ζωδιακό κύκλο. Ο κύκλος αυτός αποτελείται από επτά ομόκεντρους κύκλους που αντιστοιχούν στις τροχιές των επτά πλανητών. Οι κινήσεις των παικτών καθορίζονται με το ρίξιμο ενός ζαριού που φέρει επίσης επτά έδρες. Σε κάθε ρίξιμο ο κάθε παίκτης μετακινεί το πιόνι του και πληρώνει ή λαμβάνει κάποιο ποσό στους συμπαίκτες του ανάλογα με τις αστρολογικές όψεις που κάνει το πιόνι του σε σε σχέση με τη θέση που βρίσκεται το πιόνι/α των συμπαικτών του. 

Όλοι οι παίκτες τοποθετούν στην αρχή του παιχνιδιού το πιόνι τους, το οποίο αντιπροσωπεύει έναν πλανήτη σε αυτό το ζώδιο που ο πλανήτης αυτός έχει κυριαρχία, τον κυβερνά δηλαδή: ο Κρόνος στον Αιγόκερω/Υδροχόο, ο Δίας στον Τοξότη/Ιχθείς, ο Άρης στο Κριό/Σκορπιό, ο Ήλιος στο Λέοντα, η Αφροδίτη στον Ταύρο/Ζυγό, ο Ερμής στους Διδύμους/Παρθένο και η Σελήνη στον Καρκίνο. Το παιχνίδι αρχίζει και εν συντομία γίνεται το εξής: αν το πιόνι/πλανήτης ενός παίκτη σχηματίζει ευνοϊκή αστρολογικά όψη--δηλαδή εξάγωνο ή τρίγωνο--με το/τα πιόνι/α των συμπαικτών του, τότε αυτοί πρέπει να τον πληρώσουν αναλόγως, 2 μάρκες για το εξάγωνο και 3 για το τρίγωνο. Αντίθετα, αν το πιόνι/πλανήτης ενός παίκτη σχηματίζει δυσμενή αστρολογικά όψη--δηλαδή σύνοδο, αντίθεση, τετράγωνο--με το/τα πιόνι/α των συμπαικτών του, τότε αυτός ο παίκτης πρέπει να τους πληρώσει, 12 μάρκες για τη σύνοδο, 6 μάρκες για την αντίθεση και 3 μάρκες για το τετράγωνο.

Η Ουρανομαχία

Τα εγχειρίδια που γράφτηκαν με θέμα την επεξήγηση των αστρονομικών παιχνιδιών προσφέρουν πάρα πολλές πληροφορίες σχετικά με τη διδασκαλία και την πρακτική της αστρολογίας λίγο πριν και κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Οι κανόνες των παιχνιδιών αυτών είναι βασισμένοι στην αστρολογική πραγματεία του Πτολεμαίου και στην ιδέα των συμπαντικών ακτίνων (ενέργεια που εκπέμπεται από τα ουράνια σώματα) όπως αυτή είχε διαμορφωθεί από τον al-Kindi βασιζόμενος στον Roger Bacon και άλλους σύγχρονούς του. Αν και η Ουρανομαχία φυσικά δεν καλύπτει όλο το γνωστικό πεδίο της αστρολογίας, μπορεί να προσφέρει στον ερευνητή σήμερα αρκετές πληροφορίες για τη θέση και το ρόλο της αστρολογίας τον 15ο/16ο αιώνα στους ακαδημαϊκούς κύκλους.

Σε εμάς  το επιτραπέζιο είναι γνωστό κυρίως μέσα από το εγχειρίδιο κανόνων που έγραψε ο W. Fulke, το οποίο φαίνεται πως είναι αρκετά πιο περίπλοκο από την πρώιμη μορφή του που συζητήσαμε παραπάνω. Στην Ουρανομαχία λοιπόν παίζουν μόνο δύο παίκτες, έχοντας στα χέρια τους επτά πιόνια που αντιστοιχούν στους επτά πλανήτες. Σύμφωνα με τους κανόνες οι παίκτες έχουν επιλογή ανάμεσα σε ένα κυκλικό ταμπλό (όπως αυτό της εικόνας αριστερά), ή σε ένα ταμπλό σαν αυτό της Αριθμομαχίας που θυμίζει μία σκακιέρα. Για τις ανάγκες της Ουρανομαχίας χρειαζόταν ένα μεγαλύτερο φυσικά ορθογώνιο ταμπλό χωρισμένο σε 30x12 τετράγωνα για να συμπεριληφθεί ολόκληρος ο ζωδιακός. Συνήθως όμως, οι παίκτες χρησιμοποιούσαν το κυκλικό ταμπλό, το οποίο είναι χωρισμένο σε 360 μοίρες και περιμετρικά του σημειώνονται δύο διαφορετικές διαδρομές, μία για κάθε παίκτη. Κάθε διαδρομή είναι χωρισμένη σε 12 τμήματα που κάθε ένα φέρει και από ένα ζώδιο. Είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε κάθε τμήμα της μίας διαδρομής να έχει το διαμετρικά αντίθετο ζώδιο από την άλλη διαδρομή. Για παράδειγμα, το τμήμα αυτό που στην κυκλική διαδρομή για έναν παίκτη είναι το ζώδιο του Κριού, για τον άλλον  παίκτη στη δική του κυκλική διαδρομή είναι το ζώδιο του Ζυγού, κοκ.

Ας ξεκινήσουν οι Ουρανομαχίες!

Σχεδιαστική απεικόνιση των πιονιών-πλανητών
για το παιχνίδι της Ουρανομαχίας από το εγχειρίδιο του Fulke.

Τα πιόνια όπως φαίνονται στο σχέδιο στα δεξιά κινούνται πάνω στο κυκλικό ταμπλό μιμούμενα τις κινήσεις τον πλανητών. Μόνο ο Ήλιος κινείται προς μία κατεύθυνση μία μοίρα τη φορά. Η Σελήνη φαίνεται να κινείται πιο αργά ή πιο γρήγορα στον ουρανό ανάλογα με τη φάση της μηνιαίας της κίνησης: από 12 έως 15 μοίρες κάθε φορά αναλόγως τη φάση αύξησης ή μείωσής της. Τα άλλα κομμάτια κινούνται ανάλογα στο ταμπλό, αν και δε δεσμεύονται σε μεγάλο βαθμό, όπως ο Ήλιος ή η Σελήνη. Στους κανονισμούς ορίζεται η μέγιστη απόσταση που μπορούν να έχουν από τον Ήλιο (πχ. ο Ερμής και η Αφροδίτη) και ο μεγαλύτερος αριθμός μοιρών που επιτρέπεται να γυρίσουν ανάδρομοι ή ορθόδρομοι. Όταν έρχεται η σειρά ενός παίκτη, έχει την επιλογή ποιο κομμάτι να μετακινήσει και πόσες μοίρες. Φυσικά όλες αυτές οι επιλογές ακολουθούν τις κινήσεις των πλανητών όπως τις περιγράφει ο Πτολεμαίος. Φαίνεται πως οι κανόνες αυτοί ήταν πολύπλοκοι καθώς το παιχνίδι ήταν σχεδιασμένο, ώστε να είναι αληθοφανές ως προς τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων, και ο Fulke στο εγχειρίδιο κανόνων προτείνει στους παίκτες να κρατούν στην άκρη σειρές από άλλα πιόνια, διαφορετικού χρώματος για να σημειώνουν τις κινήσεις των πιο "δύσκολων" πλανητών, του Κρόνου, του Δία και του Άρη. Έτσι αν ένας παικτης μετακινήσει ένα πιόνι όταν μετακινεί έναν πλανήτη, μία άδεια σειρά από πιόνια θα του υπενθυμίζει πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να αλλάξει την κίνηση είτε με ορθόδρομη, είτε με ανάδρομη φορά. 

Το παιχνίδι ξεκινάει και τα πιόνια-πλανήτες βρίσκονται τοποθετημένα στα ζώδια που κυβερνούν και σε συγκεκριμένες μοίρες: ο Ήλιος στη 16η μοίρα του Λέοντα, η Σελήνη στην 8η μοίρα του Καρκίνου, ο Κρόνος στην 20η μοίρα του Αιγόκερω κτλ. Σκοπός του παιχνιδιού είναι ο κάθε παίκτης, καθώς κινεί τα πιόνια πάνω στο χάρτη να αιχμαλωτίσει τα πιόνια του αντιπάλου του στην αντιδιαμετρικά ζωδιακή κυκλική διαδρομή. Αυτό γίνεται με το να τοποθετήσουν τους πλανήτες-πιόνια τους σε θέσεις που τους δίνουν θεμελιώδεις δυνάμεις, όπως λέγεται στην αστρολογία και να προκαλέσουν σε "ουρανομαχία" ή να απειλήσουν τα πιόνι του αντιπάλου τους. Ανά πάσα στιγμή προκύπτει μία μάχη, όταν ένας πλανήτης κινείται και κάνει όψη πτολεμαϊκή (σύνοδος, αντίθεση, τετράγωνο, τρίγωνο, εξάγωνο) με ένα από τα πιόνια-πλανήτες του αντιπάλου. Ανάλογα με την όψη και τη θέση οι παίκτες αποκτούν την αντίστοιχη αστρολογική δύναμη. Ο βαθμός της κάθε δύναμης καθορίζεται από τις  θεμελιώδεις ή συμπτωματικές δυνάμεις ανάλογα με τον οίκο που βρίσκεται ένας πλανήτης, το ζώδιο (έξαρση/αδυναμία), τριπλότητα, φάση, τις υποδοχές κτλ. 

Ο νικητής μίας αναμέτρησης αναδεικνύεται εφόσον υπολογίσει τις τιμές αυτές σε σχέση με το σύνολο των αντιστοίχων δυνάμεων σε αριθμό που έχει συγκεντρωσει ο αντίπαλος ή μπορεί να αιχμαλωτίσει τον πλανήτη του αντιπάλου του, αν το άθροισμα είναι τοσο μεγάλο που εξουδετερώνει όλες τις θεμελιώδεις ή τις συμπτωματικές του δυνάμεις. Το παιχνίδι γίνεται περισσότερο δύσκολο αν προστεθούν και οι τιμές που αφορούν τις κοσμικές ακτίνες. Αυτό σημαίνει πως αν ένας πλανήτης ενός παίκτη πλησιάζει κάποιον άλλον δικό του, τότε η δύναμή τους μεγαλώνει. Έτσι λοιπόν, οι παίκτες κινούν τους πλανήτες τους στο ταμπλό, υπολογίζουν το άθροισμα των αστρολογικών πλανητικών δυνάμεων που συγκεντρώνουν, μέχρι ένας παίκτης να αιχμαλωτίσει-εξουδετερώσει τον Ήλιο του αντιπάλου του και να αναδειχθεί νικητής. 

Βιβλιογραφία:
~Moyer, A., "The Astronomers' Game: Astrology and University Culture in the Fifteenth and Sixteenth Centuries," Early Science and Medicine 4.3 (1999) 228-250.

~Της ιδίας, The Philosophers' Game: Rithmomachia in Medieval and Renaissance Europe (Michigan, 2001)
~Ouranomachia – The Astrologers’ Game, από https://starsandstones.wordpress.com/2016/01/15/ouranomachia-the-astrologers-game/

Horoscope [1974]: ένα μάθημα Αστρολογίας Κινουμένων Σχεδίων [Ι]

Η κατανόηση του λόγου των ουρανών και της αστρολογίας μπορεί να γίνει και με  τρόπους, λιγότερο θα λέγαμε ακαδημαϊκούς, χωρίς να σημαίνει όμως ότι χάνει το βαθός της με το να γίνει υπεραπλουστευμένη. Ένας από αυτούς τους τρόπους είναι και αυτή εδώ η μικρή μήκους ταινία κινουμένων σχεδίων, με τίτλο "Horoscope", βουλγαρικής παραγωγής που προβλήθηκε στη Βουλγαρική κρατική τηλεόραση το 1974. Το ύφος της ταινίας είναι χιουμοριστικό, στην οποία οι δώδεκα εκπρόσωποι του ζωδιακού κύκλου ενσαρκώνουν ανθρώπινους χαρακτήρες και συμπεριφορές. Παρουσιάζεται η φύση του κάθε ζωδίου, το σύμβολό του, όπως και η υπερβολική ή προβληματική πλευρά του. Ας δούμε λοιπόν πώς εμφανίζονται οι πρώτοι έξι ήρωες του ζωδιακού μέσα από μία αρκετά πρωτότυπη ματιά, που όμως συνοψίζει εύστοχα το ρόλο και την εικόνα του κάθε ζωδίου. 
Πριν ξεκινήσετε την ανάγνωση μπορείτε να δείτε το βίντεο για τα πρώτα έξι ζώδια εδώ:

Κριος... κάντε χώρο να περάσω

Το Horoscope ξεκινάει φυσικά με το πρώτο ζώδιο του ζωδιακού κύκλου, τον Κριό. Ένα άκρως ανεξέλεγκτο και ακαταμάχητο κριάρι ωθείται από μία τυφλή σχεδόν παρόρμηση να συγκρουστεί κατά μέτωπον με ένα τρένο. Η ίδια η σύγκρουσή του με το τρένο εκφράζει ακριβώς τον κρότο που σηματοδοτεί την αρχή του ζωδιακού κύκλου, της ζωής, αλλά και την τυφλή ανάγκη της αυτοέκφρασης. Η επιμονή του καρτουνίστικου κριαριού μας να συνεχίζει τις προσπάθειες του για να εκτροχιάσει το τρένο εκφράζει παράλληλα και τις αρνητικές πλευρές του: τυφλό πείσμα, ισχυρογνωμοσύνη, αλαζονεία, θρασύτητα. Παρόλο αυτά, στο τέλος της κριαρίσιας αυτής ιστορίας το τρένο αναγκάζεται να πηδήξει πάνω από τον Κριό υποδηλώνοντας ότι η έκφραση του ζωδίου αυτού είναι ελεύθερη, ανεμπόδιστη και δύσκολα της επιβάλλεται κάποιος. 

Ταύρος ... σταθερά απολαμβάνω τη ζωή.

Εδώ το κλίμα αλλάζει, καθώς περνάμε σε ένα ζώδιο που διακατέχεται από ηρεμία, ανθεκτικότητα και σταθερότητα. Το σκηνικό δείχνει έναν νωθρό, άκαμπτο σχεδόν Ταύρο που παραμένει ψύχραιμος ακόμα και στη θέα ενός κόκκινου πανιού. Η εκπληκτική του απάθεια  και υπομονετικότητα συνεχίζεται ακόμα και όταν ο ταυρομάχος τον κεντρίζει με μία λόχγη, τον τραβάει από τα κέρατα, όπου στο τέλος εγκαταλείπει την αρένα απαγοητευμένος. Αυτό που θα ικανοποιήσει, αλλά και θα κινητοποιήσει όμως τον Ταύρο μας είναι ο χρυσός που κρύβεται κάτω από τα πόδια του, εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο την ψυχολογική ασφάλεια και πληρότητα που εισπράττει το ζώδιο αυτό μέσα από τα υλικά αγαθά. Και αυτά τα υλικά αγαθά είναι που επιθυμεί να διατηρήσει και να διαφυλάξει εκφράζοντάς την ικανότητά του στην οικονομική διαχείριση. Αλλωστε στο τέλος του επεισοδίου, αποθηκεύει χαρούμενος το χρυσό που βρήκε μέσα σε κουμπαρά.

Δίδυμοι ... είσαι το άλλο μου μισό

Το τρίτο κατά σειρά ζώδιο απεικονίζεται με δύο πολύ όμοιους κινούμενους χαρακτήρες που συναντιούνται και αδελφοποιούνται με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Το ζώδιο των Διδύμων εδώ παρουσιάζεται ως δύο εγκάρδιοι φίλοι που ειναι επικοινωνιακοί, χαρούμενοι, ανάλαφροι και ανέμελοι χαρακτήρες. Χρησιμοποιούν κατεξοχήν τα χέρια τους για να επικοινωνήσουν, κάτι που ταιριάζει και στην ανατομική αντιστοιχία του ζωδίου. Οι Δίδυμοι είναι το ζώδιο της παρέας, της επικοινωνίας και της ψιλοκουβεντούλας χωρίς ιδιαίτερο βάθος. Έχοντας κυβερνήτη τον πλανήτη Ερμή, το ζώδιο αυτό έχει συνδεθεί με την απάτη και το ψέμα, το οποίο φαίνεται και στους δύο καρτουνιστικούς Διδύμους, όταν ο ένας θεωρεί ότι την έφερε στον άλλον. Με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνεται ότι εύκολα οι νοητικές λειτουργίες του ζωδίου υποβιβάζονται στο επίπεδο της στιγμιαίας ικανοποίησης της ατίθασης περιέργειάς του, κάτι που εκδηλώνεται με μία ακατάσχετη φλυαρία που πολλές φορές δεν οδηγεί πουθενά.

Καρκίνος ... οι ρίζες μου και το παρελθόν μου

Το τέταρτο ζώδιο του Ζωδιακού κύκλου, ο Καρκίνος παρουσιάζεται εδώ σαν έναν στρατιώτη για να δηλώσει τόσο τις προστατευτικές όσο και τις αμυντικές ποιότητες του ζωδίου: ένα σκληρό περίβλημα, μία στρατιωτική πανοπλία εξωτερικά, αλλά κάτω από αυτή ισχυρότατα μητρικά ένστικτα και ανάγκη προσφοράς και φροντίδας. Και ποια είναι θεωρείται η μεγάλη μητέρα για τον άνθρωπο; Η οικογένεια του και η πατρίδα του, επομένως εύστοχα η ταινία συνδέει τον Καρκίνο με ένα μιλιταριστικό σκηνικό, έτοιμο να υπερασπιστεί τις ρίζες του οίκου του και της χωρας του. Παρόλο αυτά, η ταινία δίνει επιτυχημένα τη μαζεμένη, συνεσταλμένη, ντροπαλή και διστακτική ιδιοσυγκρασία του ζωδίου και την ικανότητά του να πλασάρει μία κατασκευασμένη μάσκα προκειμένου να κρύψει τις προσωπικές του ανασφάλειες και τα τρωτά του σημεία. Στη θέα του κινδύνου, εδώ ο Καρκίνος κλείνεται στο "καβούκι" του υποδηλώνοντας τις ψυχικές μεταπτώσεις που τον χαρακτηρίζουν και τη τάση που έχει να αποφεύγει κάθε είδους ανοικτή σύγκρουση. 

Λέων ... θαυμάστε με,  αυτοσχεδιάζω!

Σε αντίθεση με το παραπάνω, στο ζώδιο του Λέοντα η οθόνη πλημμυρίζει από κίνηση, περηφάνεια, δύναμη και σθένος. Εδώ ο Λέων πατάει γερά στα πόδια του, είναι ένας ακλόνητος βασιλιάς που από το θρόνο του ξεχωρίζει και ασκεί τις ηγετικές του ικανότητες. Με οποιαδήποτε αφορμή θα φροντίσει να είναι όχι μόνο ο πρωταγωνιστής, αλλά ο ρόλος του πάντα διακατέχεται απο το στοιχείο του δράματος, της υπερβολής για να αποσπάσει το θαυμασμό και την προσοχή των άλλων. Όλα τα παραπάνω στοιχεία με τονισμένο έναν σνομπισμό ως προς τους άλλους περιγράφουν εύστοχα τον κίνδυνο που διατρέχει αυτό το ζώδιο να εγκλωβιστεί στο πληθωρικό του Εγώ, και δίνονται με έναν αρκετά χιουμοριστικό και θεατρικό τρόπο από το καρτουνίστικο λιοντάρι μας. Τι ζητάει; Την προσοχή και το θαυμασμό σας!

Παρθένος ... ανάλυση, λογική, πρακτική

Μία νεαρή κοπέλα σε ένα λιβάδι μαζεύει λουλούδια παραπέμποντας στο μύθο της Περσεφόνης που συνδέεται με το ζώδιο της Παρθένου. Μεθοδικά και νοικοκυρεμένα η κόρη μαζεύει τα λουλούδια, κάτι που πολλές φορές μπορεί να παρασύρει την Παρθένο στο να χάσει το δάσος, προσέχοντας το δέντρο. Η εμμονή με την τάξη και η ισχυρή αναλυτικότητά της πολλές φορές τους κάνει να πνίγονται σε μία κουταλιά νερό: το μπουκέτο της καρτουνιστικής Παρθένου δεν αγγίζει την τελειότητα!

Βιβλιογραφία:
Ι. Γιαλαμάς, Πρόσκληση σε Αστρολογικό Συμπόσιο [2003]

ASTRAL--Η Μουσική του Ζωδιακού Κύκλου.

"Το σύμπαν αποτελεί μία Ενότητα, όπου όλα βρίσκονται σε σύνδεση. Είμαστε φράκταλ, μοναδικοί συνδυασμοί. Φωτιά, Γη, Αέρας, Νερό. Ήχος. Κάθε κομμάτι του Σύμπαντος βρίσκεται μέσα μας. Υπάρχει μία σύνδεση ανάμεσα στον Ουρανό και τη Γη. Υπάρχει αρμονία στα Αστέρια και τους Πλανήτες. Είμαστε μουσική. Αυτό είναι ένα ταξιδι, ένα μουσικό ταξίδι μέσα στα ζώδια του Ζωδιακού κύκλου. Αυτό είναι το ASTRAL." [από την εισαγωγή του βίντεο].

Το ASTRAL είναι το δεύτερο άλμπουμ του συνθέτη Fran de Lobster και αποτελεί ένα μουσικό ταξίδι μέσα από τα 12 ζώδια του ζωδιακού κύκλου, 12 μουσικά κομμάτια ένα για κάθε ζώδιο. 

Ο συνθέτης μιλώντας για το έργο του αναφέρει: το ASTRAL είναι ένα πολύ ιδιαίτερο πρότζεκτ γιατί συνδυάζει δύο από τις μεγάλες μου αγάπες: τη μουσική και την αστρολογία. Δουλεύω πάνω σε αυτό μαζί με τη σύζυγό μου την Ivi, που είναι η αστρολόγος του πρότζεκτ για περισσότερο από 3 χρόνια [...] Δουλέψαμε μαζί σε διαφορετικές πόλεις και τοπία: η ίδια η ζωή είναι για εμάς μία έμπνευση. Το άλμπουμ αποτελεί ένα μουσικό ταξίδι με μουσικά όργανα από όλο τον κόσμο και με πολύ διαφορετικές μουσικές επιρροές. Από κλασική μουσική έως αφρικανικά τύμπανα, από ambient και ηλεκτρονική μουσική, από τα mantras και ragas της Ινδίας εμπνεύστηκα από αυτά και τους μουσικούς όλου του κόσμου."

Ο Ζωδιακός κύκλος είναι μία Μαντάλα (Mandala) που αναπτύσσεται γύρω από 12 κινήσεις. Αυτό που ήθελα είναι να μεταδώσω είναι η  προσωπική μου εμπειρία ξεδιπλώνοντας το Ζωδιακό κύκλο μέσα από τη μουσική. Το αποτέλεσμα συνδέει τους ήχους της Ανατολής και της Δύσης, τους ήχους της αρχαίας και της μοντέρνας μουσικής. 

"Το ASTRAL είναι ένα άλμπουμ εμπνευσμένο από τη μελέτη πάνω στο Ζωδιακό, όπου κάθε ζώδιο έχει αντιστοιχηθεί σε ένα ξεχωριστό μουσικό κομμάτι. Η εμπειρία της συνθεσης κομματιών για κάθε ζώδιο ήταν εκπληκτική. Κάθε μήνα μελετούσαμε και εξετάζαμε κάθε ζώδιο ξεχωριστά και κάναμε το καλύτερο που μπορούσαμε για να το προσεγγίσουμε μουσικά. [...] Το πρώτο χρόνο του πρότζεκτ συνέθεσα 12 πρότυπα μουσικά θέματα και τα επόμενα δύο χρόνια έκανα τις βελτιώσεις που χρειάζονταν, ώστε να έχουμε ένα ολοκληρωμένο άλμπουμ το 2015. Το επόμενο βήμα είναι να τελειοποιηθεί η ποιότητα του ήχου και να κυκλοφορήσει κανονικά στο κοινό." 

"Όταν σκέφτηκα αυτή την ιδέα, νόμιζα ότι ηταν τρελή και αδύνατο να πραγματοποιηθεί [...] Ξεκινήσαμε με το πρώτο βίντεο, με το ζώδιο του Κριού το Μάρτιο του 2012 και το πρότζεκτ απογειώθηκε."

Εάν θέλετε να συμμετέχετε στην ολοκλήρωση αυτού του πρότζεκτ και να μάθετε περισσότερα για τους συντελεστές του, μπορείτε να κάνετε μία δωρεά στο παρακάτω λινκ για να προ-παραγγείλετε το άλμπουμ: https://www.kickstarter.com/projects/frandelobster/astral-the-music-of-the-zodiac

Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε επίσης να παρακολουθήσετε τις συντεντεύξεις των ίδιων των δημιουργών του ASTRAL.

Το Μυκηναϊκό Ανάκτορο στη Σπάρτη και ο Δίας στην Παρθένο.

"γιατί δεν υπάρχει κάποιος 

που να μην είναι πρόθυμος να μάθει το μέλλον του 

ή να μην πιστεύει ότι η πιο αληθινή καταγραφή του 

βρίσκεται στην παρατήρηση των ουρανών."

~Πλίνιος, Historia Naturalis [30.1.1-2]

Αυτές τις μέρες οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα νέο μυκηναϊκό ανάκτορο στην πεδιάδα της Σπάρτης. Ανάμεσα στα ευρύματα είναι και πολλές πινακίδες Γραμμικής Β Γραφής, της πρώτης δηλαδή καταγραφής της Ελληνικής γλώσσας. Η Γραμμική Β (που χρησιμοποιήθηκε κατά τη Μυκηναϊκή περίοδο) ουσιαστικά είναι μία λογιστική γλώσσα, δηλαδή επινοήθηκε για να κρατάει σε σωστό λογαριασμό "τι έμπαινε  και τι έβγαινε" από τις αποθήκες των ανακτόρων, αφού ως επί το πλείστον αφορά λίστες αντικειμένων, ζώων, ανθρώπων, εμπορευμάτων κτλ. Δεν είναι μία λογοτεχνική γλώσσα, αλλά ένα σύστημα καταγραφής που χρησιμοποιεί ιδεογράμματα και συλλαβογράμματα, και το οποίο ταίριαζε με τον αυστηρό τρόπο κοινωνικής-διοικητικής οργάνωσης και κατανομής εργασίας της μυκηναϊκής κοινωνίας.

Πριν από λίγες μέρες, ο πλανήτης Δίας μπήκε στο ζώδιο της Παρθένου. Εδώ μία από τις πτυχές αυτής της αστρολογικής έκφρασης παρουσιάζεται στο πνεύμα και το ύφος της αρχαιολογικής αυτής ανακάλυψης: το όνομα του βασιλιά των θεών καταγράφεται σε πινακίδες που αφορούν καταλόγους προσφορών και θυσιών προς τιμήν του. Δεν πρόκεται όμως απλά για μία καταγραφή. Από τη μία έχουμε να κάνουμε με το Δία, το μεγαλύτερο-βασιλικό πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος που έχει συνδεθεί με την επέκταση, την υπερβολή και τη σπατάλη, και από την άλλη να βρίσκεται μέσα στο ζώδιο της Παρθένου, ένα ζώδιο που εκφράζει ανάμεσα στα άλλα την ικανότητα της διάκρισης, του καταμερισμού, της τακτοποίησης και της υπηρεσίας. 

Γνωρίζουμε ότι η κοινωνική και πολιτική οργάνωση των μυκηναϊκών βασιλείων βασιζόταν σε ένα ισχυρό κέντρο εξουσίας [Δίας] και στη συγκέντρωση και αναδιανομή των προϊόντων κυκλοφορούσαν μέσα στην επικράτεια του κάθε βασιλείου ξεχωριστά. Ο βασιλιάς για να ρυθμίζει ομαλά αυτές τις λειτουργίες στα όρια του βασιλείου του χρειάζεται ένα σύστημα καταγραφής που θα τακτοποιεί σχολαστικά αυτή τη διακίνηση τόσο των αγαθών όσο και των υπηρεσιών [Παρθένος]. Από ένας σοφός βασιλιάς, σεβάσμιος ιερέας και υπηρέτης των θέων υποχρεώνεται και ο ίδιος να γίνει υπηρέτης των υπηκόων του, ώστε να εξασφαλίσει την ομαλή ζωή στο βασίλειό του. Μία λοιπόν "φοροτεχνική γραφή", όπως αυτή της Γραμμικής Β εξασφάλιζε τη σχολαστική καταγραφή του στοκ των αποθηκών στο ανάκτορό του.

Εδώ το πρόσωπο ενός δυνατού βασιλιά με ιερατικές και δικανικές αρμοδιότητες συναντάει τη καθημερινή ρουτίνα ενός ανακτόρου που απαιτεί από αυτόν να συγκεντρώσει, αλλά και να αναδιανείμει σοφά και δίκαια ένα σύνολο πραγμάτων. Η διάνοια, η ανώτερη νόηση και νους--έννοιες που έχουν παραδοσιακά συνδεθεί με τον αστρολογικό Δία--βρίσκουν την πρακτική και λειτουργική έκφρασή τους με έναν εστιασμένο και γήινο τρόπο: πρόκειται για ένα σύστημα γραφής που δεν εκφράζει λογοτεχνική έμπνευση, συναισθήματα, ιδέες, αλλά μία πεζή καθημερινότητα μέσα από την αριθμητική καταγραφή αντικειμένων, τίτλων, ονομάτων και τοπωνυμιών. Αυτό το πνεύμα της ευρυθμίας και της συμμετρίας εκφράστηκε και μέσα από τη μυκηναϊκή τέχνη, όπου στην εξέλιξή της τυποποιήθηκε βαθμιαία και κωδικοποιήθηκε σε ένα πολύ συγκεκριμένο θεματολόγιο. 

Συνοψίζοντας, λοιπόν τα δύο αυτά αστρολογικά στοιχεία, δηλαδή ο Δίας στο ζώδιο της Παρθένου απηχούν με έναν ιδιαίτερο τρόπο τη νέα αυτή σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη, αλλά και γενικότερα στον ίδιο το χαρακτήρα και το ύφος των μυκηναϊκών βασιλείων. Η χρήση της Γραμμικής Γραφής Β περιγράφει μία από τις εκφράσεις αυτού του αστρολογικού συνδυασμού: μία καλοκουρδισμένη μηχανή που θα προσφέρει τις υπηρεσίες της μέσα από την ορθή διαχείριση, οργάνωση και εξοικονόμηση πόρων. Με λίγα λόγια ένας Δίας που περιορίζεται, λειτουργώντας θα λέγαμε σε συμφωνία τόσο με αυτό που ονομάζουμε σπαρτιατικό πνεύμα, αλλά και με τον τόπο της αρχαιολογικής ανακάλυψης του μυκηναϊκού ανακτόρου, τη Σπάρτη.