Το Μυκηναϊκό Ανάκτορο στη Σπάρτη και ο Δίας στην Παρθένο.

"γιατί δεν υπάρχει κάποιος 

που να μην είναι πρόθυμος να μάθει το μέλλον του 

ή να μην πιστεύει ότι η πιο αληθινή καταγραφή του 

βρίσκεται στην παρατήρηση των ουρανών."

~Πλίνιος, Historia Naturalis [30.1.1-2]

Αυτές τις μέρες οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα νέο μυκηναϊκό ανάκτορο στην πεδιάδα της Σπάρτης. Ανάμεσα στα ευρύματα είναι και πολλές πινακίδες Γραμμικής Β Γραφής, της πρώτης δηλαδή καταγραφής της Ελληνικής γλώσσας. Η Γραμμική Β (που χρησιμοποιήθηκε κατά τη Μυκηναϊκή περίοδο) ουσιαστικά είναι μία λογιστική γλώσσα, δηλαδή επινοήθηκε για να κρατάει σε σωστό λογαριασμό "τι έμπαινε  και τι έβγαινε" από τις αποθήκες των ανακτόρων, αφού ως επί το πλείστον αφορά λίστες αντικειμένων, ζώων, ανθρώπων, εμπορευμάτων κτλ. Δεν είναι μία λογοτεχνική γλώσσα, αλλά ένα σύστημα καταγραφής που χρησιμοποιεί ιδεογράμματα και συλλαβογράμματα, και το οποίο ταίριαζε με τον αυστηρό τρόπο κοινωνικής-διοικητικής οργάνωσης και κατανομής εργασίας της μυκηναϊκής κοινωνίας.

Πριν από λίγες μέρες, ο πλανήτης Δίας μπήκε στο ζώδιο της Παρθένου. Εδώ μία από τις πτυχές αυτής της αστρολογικής έκφρασης παρουσιάζεται στο πνεύμα και το ύφος της αρχαιολογικής αυτής ανακάλυψης: το όνομα του βασιλιά των θεών καταγράφεται σε πινακίδες που αφορούν καταλόγους προσφορών και θυσιών προς τιμήν του. Δεν πρόκεται όμως απλά για μία καταγραφή. Από τη μία έχουμε να κάνουμε με το Δία, το μεγαλύτερο-βασιλικό πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος που έχει συνδεθεί με την επέκταση, την υπερβολή και τη σπατάλη, και από την άλλη να βρίσκεται μέσα στο ζώδιο της Παρθένου, ένα ζώδιο που εκφράζει ανάμεσα στα άλλα την ικανότητα της διάκρισης, του καταμερισμού, της τακτοποίησης και της υπηρεσίας. 

Γνωρίζουμε ότι η κοινωνική και πολιτική οργάνωση των μυκηναϊκών βασιλείων βασιζόταν σε ένα ισχυρό κέντρο εξουσίας [Δίας] και στη συγκέντρωση και αναδιανομή των προϊόντων κυκλοφορούσαν μέσα στην επικράτεια του κάθε βασιλείου ξεχωριστά. Ο βασιλιάς για να ρυθμίζει ομαλά αυτές τις λειτουργίες στα όρια του βασιλείου του χρειάζεται ένα σύστημα καταγραφής που θα τακτοποιεί σχολαστικά αυτή τη διακίνηση τόσο των αγαθών όσο και των υπηρεσιών [Παρθένος]. Από ένας σοφός βασιλιάς, σεβάσμιος ιερέας και υπηρέτης των θέων υποχρεώνεται και ο ίδιος να γίνει υπηρέτης των υπηκόων του, ώστε να εξασφαλίσει την ομαλή ζωή στο βασίλειό του. Μία λοιπόν "φοροτεχνική γραφή", όπως αυτή της Γραμμικής Β εξασφάλιζε τη σχολαστική καταγραφή του στοκ των αποθηκών στο ανάκτορό του.

Εδώ το πρόσωπο ενός δυνατού βασιλιά με ιερατικές και δικανικές αρμοδιότητες συναντάει τη καθημερινή ρουτίνα ενός ανακτόρου που απαιτεί από αυτόν να συγκεντρώσει, αλλά και να αναδιανείμει σοφά και δίκαια ένα σύνολο πραγμάτων. Η διάνοια, η ανώτερη νόηση και νους--έννοιες που έχουν παραδοσιακά συνδεθεί με τον αστρολογικό Δία--βρίσκουν την πρακτική και λειτουργική έκφρασή τους με έναν εστιασμένο και γήινο τρόπο: πρόκειται για ένα σύστημα γραφής που δεν εκφράζει λογοτεχνική έμπνευση, συναισθήματα, ιδέες, αλλά μία πεζή καθημερινότητα μέσα από την αριθμητική καταγραφή αντικειμένων, τίτλων, ονομάτων και τοπωνυμιών. Αυτό το πνεύμα της ευρυθμίας και της συμμετρίας εκφράστηκε και μέσα από τη μυκηναϊκή τέχνη, όπου στην εξέλιξή της τυποποιήθηκε βαθμιαία και κωδικοποιήθηκε σε ένα πολύ συγκεκριμένο θεματολόγιο. 

Συνοψίζοντας, λοιπόν τα δύο αυτά αστρολογικά στοιχεία, δηλαδή ο Δίας στο ζώδιο της Παρθένου απηχούν με έναν ιδιαίτερο τρόπο τη νέα αυτή σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη, αλλά και γενικότερα στον ίδιο το χαρακτήρα και το ύφος των μυκηναϊκών βασιλείων. Η χρήση της Γραμμικής Γραφής Β περιγράφει μία από τις εκφράσεις αυτού του αστρολογικού συνδυασμού: μία καλοκουρδισμένη μηχανή που θα προσφέρει τις υπηρεσίες της μέσα από την ορθή διαχείριση, οργάνωση και εξοικονόμηση πόρων. Με λίγα λόγια ένας Δίας που περιορίζεται, λειτουργώντας θα λέγαμε σε συμφωνία τόσο με αυτό που ονομάζουμε σπαρτιατικό πνεύμα, αλλά και με τον τόπο της αρχαιολογικής ανακάλυψης του μυκηναϊκού ανακτόρου, τη Σπάρτη.

Ερωτοστασία: Ζυγίζοντας τον Έρωτα στη Ζυγαριά της Αφροδίτης.

"[...] όταν ο εραστής του απουσιάζει, 

με τον ίδιο τρόπο ποθεί και ποθείται, 

αφού τον κατέχει ο Aντέρωτας, 

που είναι η αντανάκλαση -μέσα στην ψυχή του- 

του έρωτα που εισπράττει από τον εραστή."

Πλάτων, Φαίδρος 255d-e

Μία όχι και τόσο γνωστή σκηνή στην αρχαία Ελληνική τέχνη είναι η ερωτοστασία, με απλά λόγια το "ζύγισμα των ερώτων". Στο χρυσό δαχτυλίδι της πρώτης φωτογραφίας απεικονίζεται πιθανόν η θεά Αφροδίτη. Στα σκέλη της ζυγαριάς βλέπουμε δύο μικρές φτερωτές φιγούρες. Πρόκειται για τον Έρωτα και τον αδερφό του Αντέρωτα. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Αντέρως ήταν επίσης γιος του Άρη και της Αφροδίτης, αν και ο Kλαύδιος Αιλιανός στο έργο του "De Natura Animalium" αναφέρει ότι προέκυψε μετά από τον αμοιβαίο έρωτα μεταξύ του θεού Ποσειδώνα και του νεαρού Νηρίτη. Μορφολογικά ο Αντέρως μοιάζει με τον αδερφό του, μόνο που έχει πιο μακρυά μαλλιά και πιο πλούσια φτερά, σαν της πεταλούδας. Σε άλλες περιγραφές αναφέρεται ότι και αυτός, όπως και ο αδερφός του κρατούσε ένα χρυσό ρόπαλο ή βέλη.  

Με Αγαπά-Δε με Αγαπάει ...

Σε αντίθεση με τον Αντέρωτα που γνωρίζουμε κάποιες πληροφορίες για τη φύση του,  η σκηνή της ερωτοστασίας αφήνει ανοικτό το πεδίο της ερμηνείας της, και γιατί τα σωζόμενα εικονογραφικά παραδείγματα είναι λιγοστά [μόλις τέσσερα στον αριθμό], αλλά και γιατί γραπτές πηγές δεν την περιγράφουν. Η απεικόνιση της θεάς Αφροδίτης με τον γιο της Έρωτα είναι φυσικά ένα συχνά επαναλαμβανόμενο θέμα στην Ελληνική τέχνη, και πιθανόν μία προσέγγιση με την παρουσία της ζυγαριάς μέσα από τα δικά μας μάτια να είναι σαν το μάδημα μίας μαργαρίτας: όπως αμφιταλαντεύονται τα δύο σκέλη της ζυγαριάς, έτσι και ο ερωτευμένος ελπίζει η πλάστιγγα να γύρει προς τη μεριά που τα μαδημένα πέταλα γράφουν "μ'αγαπάει". Όπως θα δούμε παρακάτω, στη περίπτωση της ερωτοστασίας δεν έχουμε να κάνουμε αυστηρά με ενέργειες αντίθετης ροής, αλλά περισσότερο με συμπληρωματικές, παρόλο που και ετυμολογικά η λέξη Αντέρως στα αρχαία Ελληνικά, φέροντας το πρόθημα "αντι-"  δηλώνει ακριβώς κάτι το αντίθετο.

Ένα Αστρολογικό "Πάρε-Δώσε"

Μία προσέγγιση αυτού του διπόλου μεταξύ του Έρωτα και του Αντέρωτα σε σύνδεση με τη σκηνή αυτή της ερωτοστασίας θεωρώ ότι εκφράζεται με έναν τρόπο στο ρόλο που έχει ο πλανήτης Αφροδίτη σε ένα προσωπικό ωροσκόπιο: δηλαδή την ανάγκη του ανθρώπου να αναζητήσει την ένωση μέσα από ισορροπημένες και αρμονικές σχέσεις. Αστρολογικά η Αφροδίτη εκφράζει την εσωτερική μας ώθηση να έρθουμε σε επαφή με τους άλλους και να ενωθούμε, δηλαδή την προσφορά του Έρωτα. Όμως, μέσα από αυτήν την αναζήτηση και την ανταλλαγή ενέργειας με τους άλλους η Αφροδίτη θα αναζητήσει στο πρόσωπο του Αντέρωτα, το μοίρασμα και την αρμονία. Δηλαδή, την αντίστοιχη ανταπόκριση σε αυτά που αναζητά για να ευδοκιμήσει ο Έρως. 

Η Αφροδίτη αντιπροσωπεύει τόσο την εκροή ενέργειας (έρωτας), όσο και και την εισροή ενέργειας (αντέρως), με λίγα λόγια ένα πάρε-δώσε αγάπης και φροντίδας προς τον άλλον. Η σκηνή της ερωτοστασίας μεταξύ του Έρωτα και του Αντέρωτα εκφράζει μία από τις βασικές λειτουργίες της Αφροδίτης, την αρμονική εξισορρόπηση της ανάγκης τόσο να δίνει, αλλά και να λαμβάνει για να ικανοποιηθεί εξίσου. Η δυναμική αυτή των δύο εννοιών προσφοράς-ανταπόκρισης, Έρωτα και Αντέρωτα βρίσκει μία από τις τελειότερες εικονογραφικές της εκφράσεις στην σκηνή της ερωτοστασίας. Δεν είναι τυχαίο, επίσης ότι η Αφροδίτη ειναι κυβερνήτης πλανήτης εκτός από το ζώδιο του Ταύρου και αυτό του Ζυγού. 

O μύθος της γέννησης του Αντέρωτα στο έργο του ρήτορα και φιλοσόφου Θεμίστιου, επιβεβαιώνει αυτή τη διπλής κατεύθυνσης ενέργεια που επιζητά την ισορροπία, η οποία εκφράζεται στην ερωτοστασία με την Αφροδίτη να κρατάει μία ζυγαριά. Όταν γεννήθηκε ο Έρωτας η μητέρα του παρατήρησε ότι όσο περνούσε ο καιρός, εκείνος δεν μεγάλωνε ούτε σε ύψος, ούτε σε μέγεθος. Ζήτησε, λοιπόν, τη βοήθεια της Θέτιδας. Εκείνη της απάντησε: "Θα σε βοηθήσω στο πρόβλημά σου, γιατί ακόμα δεν έχει καταλάβει την ίδια τη φύση του παιδιού σου. Ο αληθινός Έρωτας, Αφροδίτη, μπορεί να γεννιέται από τον ίδιο του τον εαυτό, αλλά δεν μπορεί να αναπτυχθεί από μόνος του. Αν θέλεις ο Έρωτας να μεγαλώσει, τότε χρειάζεται τον Αντέρωτα. Τα δύο αυτά αδέρφια θα έχουν την ίδια φύση και ο ένας θα είναι η αιτία που θα αναπτύσσεται ο άλλος. Γιατί όπως ο ένας θα βλέπει τον άλλον θα μεγαλώνουν αντίστοιχα. Αν όμως ο ένας χωριστεί από τον άλλον, τότε και οι δύο είναι καταδικασμένοι."

Είναι αρκετά ενδιαφέρον ότι σε ένα άλλο εικονογραφικό παράδειγμα ερωτοστασίας που βλέπουμε στη διπλανή εικόνα, η Αφροδίτη αυτή τη φορά συνοδεύεται από το θεό Ερμή. Και σε αυτή την περίπτωση έχουμε ένα εννοιολογικό "παντρεμα" των δύο πλανητών που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται αστρολογικά οι ενέργειές τους. Όπως και η Αφροδίτη, έτσι και ο Ερμής συμβολίζει την ανάγκη μας για επικοινωνία με τους άλλους, η οποία λειτουργεί και πάλι μέσω της εκροής και εισροής ενέργειας, αυτή τη φορά επικοινωνιακής. Η εκφορά του λόγου (εκροή) συνδέεται με τη λεκτική ικανότητα και ευγλωττία, και η εισροή με την αντιληπτική ικανότητα αντίστοιχα. Ο εικονογραφικός συντονισμός του Ερμή και της Αφροδίτης στη σκηνή της ερωτοστασίας βρίσκει, λοιπόν, ανταπόκριση σε εκείνες τις ενέργειες που αντιπροσωπεύουν οι συγκεκριμένοι αυτοί πλανήτες. Αν ο Ερμης συναντά δυσκολία να συντονιστεί επικοινωνιακά με το πρόσωπο που η Αφροδίτη επιδιώκει να έρθει σε επαφή για να προσφέρει (έρως-εκροή), τότε αντίστοιχα παρουσιάζεται δυσχέρεια να υπάρξει ανταπόκριση από το άλλο πρόσωπο τόσο διανοητική, αλλά και συναισθηματική (αντέρως-εισροή). 

Κρατώντας τις Ζυγαριές της Ζωής και του Θανάτου.

Μπορεί για τη σκηνή της ερωτοστασίας να μην έχουν σωθεί γραπτές αναφορές, αλλά υπάρχει και ένας άλλος θεός που έχει συνδεθεί από τον Όμηρο με τη χρήση της ζυγαριάς για την έκβαση ενός γεγονότος. Η  κηροστασία και η ψυχοστασία αφορούν σκηνές που γίνεται το συμβολικό ζύγισμα της μοίρας που έχει ένας ήρωας ή ένα στράτευμα στο συνολό του, τις οποίες εποπτεύει ο Δίας και συνήθως εκτελούνται από τον αγγελιαφόρο του, το θεό Ερμή. Η σκηνή της κηροστασίας, ή διαφορετικά το ζύγισμα της μοίρας αναφέρεται για πρώτη φορά στον Όμηρο και αργότερα μετασχηματίστηκε στη σκηνή της ψυχοστασίας, όπως περιγράφεται στο έργο του Αισχύλου. Αν συγκρίνουμε εικονογραφικά αυτές τις σκηνές, οι ομοιότητες είναι προφανείς, αλλά ειναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό ότι η Αφροδίτη και ο Δίας παρουσιάζονται ως κριτές στις ζωές των ανθρώπων σε χρονικές στιγμές που η ένταση είναι αρκετά δυνατή: στο ερωτικό πεδίο και το πεδίο της μάχης. 

Πώς μπορούν να συνδεθούν αυτές οι δύο σκηνές, εφόσον εικονογραφικά μοιράζονται κοινά στοιχεία; Στις περιπτώσεις που επεμβαίνει ο Δίας στην Ιλιάδα σαν τον κριτής που κρατάει τη ζυγαριά συνδέονται άμεσα με την επιβολή της τάξης και της αρμονίας σε έναν διαταραγμένο ηρωϊκό κόσμο που βρίσκεται σε πόλεμο. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό και όσα αναφέρθηκαν για την ερωτοστασία μπορούμε να δούμε ότι και οι δύο σκηνές αποσκωπούν να αποκαταστήσουν την ισορροπία, αλλά ο κάθε θεός στη διαφορετική του σφαίρα επιρροής. Ή μήπως όχι ακριβώς; Παραδοσιακά, ο αρχαίος ελληνικός κόσμος φαίνεται πως ήταν εξοικειωμένος στη συνύπαρξη του έρωτα και του πολέμου κάτι που επιβεβαιώνεται στην ομηρική και λυρική ποίηση, καθώς σε αρκετά παραδείγματα ο ποιητής περιγράφοντας μία πολεμική σκηνή δανείζεται τη λεκτική ερωτική σκηνογραφία και το αντίστροφο. 

Ας μην ξεχνάμε ότι και η αφορμή του Τρωϊκού πολέμου εμπεριέχει και τις δύο έννοιες: ο έρωτας για την Ελένη οδήγησε σε πολεμική σύγκρουση. Οι πηγές μας αποκαλύπτουν ξεκάθαρα αυτή την αλληλεπίδραση που εκφράζεται στις διαφορετικές σφαίρες επιρροής των δύο θεών, και κατ'επέκταση στις διαφορετικές προτεραιότητες που χαρακτηρίζουν τον ιδιωτικό και δημόσιο/εγκώσμιο βίο. Αν αυτό το προβάλουμε σε ένα αστρολογικό πλαίσιο, ανάλογα η αστρολογική Αφροδίτη εκφράζει την ανάγκη να νιώσει οικειότητα, αρμονία και συντροφικότητα σε ένα πιο προσωπικό περιβάλλον, σε αντίθεση με τον αστρολογικό Δία που η θέληση για ισορροπία, τάξη και αισιοδοξία εξ ορισμού έχει ανάγκη να συνδέσει το άτομο σε κάτι πέρα και πάνω από τον εαυτό του. 

Βιβλιογραφία: 

• Stephen Arroyo, Astrology, Psychology and the Four Elements (CRCS Publications, 1978)
• Craig E. Stephenson, Anteros: A Forgotten Myth (Routledge, 2011)

Ο Δίας και η "Μερίδα του Λέοντος".

"Κρεμάστε απ' τον ουρανό ολόχρυση αλυσίδα

κι όλοι από εκεί αρσενικοί και θηλυκοί θεοί πιαστείτε.

Δεν θα μπορέσετε στη γη από τον ουρανό να με τραβηξετε,

εμέ τον Δία τον πιο τρανό εξουσιαστή, όλη σας τη δύναμη κι αν βάλετε".

~~~Ομήρου Ιλιάδα, Θ 18-27

Πριν από λίγες μέρες ο γίγαντας-πλανήτης αερίων, ο Δίας πέρασε στο ζώδιο του Λέοντα και πλέον θα χρωματίσει με έναν ιδιαίτερο νόημα και κατεύθυνση  τις προσωπικές μας φιλοδοξίες και σχέδια για έναν ολόκληρο σχεδόν χρόνο. Για να περιγράψουμε αυτή τη σημαντική αλλαγή στο αστρολογικό σκηνικό θα πρωτοτυπήσουμε και δεν θα κοιτάξουμε κάποιον ανάλογο αστρολογικό χάρτη, αλλά έναν αρκετά διασκεδαστικό διάλογο μεταξύ του πατέρα των θεών και των ανθρώπων, Δία και του Έρωτα. Ο διάλογος αυτός γραμμένος από το Λουκιανό (2ος αι. κ.ε.) θα μπορούσε να πει κάποιος ότι απηχεί με έναν ιδιαίτερο τρόπο τις ποιότητες του αστρολογικού Δία ιδωμένου μέσα από το βασιλικό ζώδιο του Λέοντα. Ας δούμε, όμως, πρώτα τι γίνεται πίσω από τις κουρτίνες του Ολύμπου. 

Ο διάλογος ξεκινάει με το Δία να παραπονιέται στο "γέροντα και πανούργο" όπως αποκαλεί Έρωτα--πιο αρχαίο θεό ακόμα και από τον Ιαπετό--γιατί όλο αυτό διάστημα του κάνει τη ζωή του εξαιρετικά δύσκολη. Το πρόβλημα για το Δία είναι όλες τις φορές που ποθούσε μία γυναίκα, ο Έρωτας δεν ήταν ποτέ παρών να τον βοηθήσει εμπνέοντας τον πόθο στο υποψήφιο "θύμα". Πάντα ο Δίας θα έπρεπε να μεταμορφωθεί είτε σε σάτυρο, είτε σε ταύρο, είτε σε κύκνο, είτε σε αετό και ποιος ξέρει τι άλλο, έτσι ώστε να οδηγήσει κάθε θηλυκό που επιθυμούσε στο κρεβάτι του. 

Έρωτας: Και τι μεγάλο κακό σου έκανα εγώ ο γεροντάκος όπως λες, και σκέφτεσαι να με συμμαζέψεις;

Δίας: Άκουσέ τα, καταραμένε, και πες μου αν είναι μικρά. Με δουλεύεις σε τέτοιο βαθμό, ώστε δεν έμεινε τίποτα που να μη με μεταμόρφωσες: μ’ έκανες σάτυρο, ταύρο, χρυσαφένιο, κύκνο, αετό. Κι όμως δεν έκανες καμμιά να μ’ ερωτευθεί. Ούτε κατάφερα καμιά, γιατί εσύ μ’ έκανες ν’ αρέσω στις γυναίκες, αλλά να είμαι αναγκασμένος να τις ξεγελώ με ένα σωρό τερτίπια και να μεταμορφώνομαι. Έτσι αυτές αγαπάνε μεν τον ταύρο ή τον κύκνο, εμένα όμως, άμα τύχει και με δουν, πεθαίνουν από την τρομάρα τους.

Ο Έρωτας απαντάει εύστοχα στο Δία  λέγοντας, ότι αυτό που του συμβαίνει είναι το πιο φυσικό πράγμα, αφού πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν οποιαδήποτε θνητή να αντικρίσει τη φοβερή μορφή του. Στην συνέχεια, ο Δίας φέρνει παραδείγματα στον Έρωτα, όπου θνητοί όπως ο Βράγχος και ο Υάκινθος ερωτεύθηκαν τον θεό Απόλλωνα χωρίς ο δεύτερος να χρειαστεί να πάρει κάποια άλλη μορφή. Και ο διάλογος αυτός κλείνει με αμεσότητα και με ένταση:

Έρωτας: Μα και τον Απόλλωνα δεν ήθελε να τον πλησιάσει η Δάφνη αν και έχει ωραία μαλλιά και δεν έχει γένια. Αν θέλεις όμως ν’ αρέσεις στις γυναίκες, να μη κουνάς την αιγίδα και να μη κουβαλάς μαζί σου τον κεραυνό, αλλά φρόντιζε να φαίνεσαι όσο μπορείς πιο όμορφος. Φτιάχνε τα μαλλιά σου έτσι που να κρέμονται μπούκλες κι απ΄ τις δυο μεριές του προσώπου σου, που να είναι πιασμένες στο πάνω μέρος από το διάδημα. Να φοράς κόκκινη χλαμύδα και χρυσά πέδιλα. Να περπατάς ρυθμικά με συνοδεία σουραυλιών και τυμπάνων. Τότε να δεις πως θα σε ακολουθήσουν πιο πολλές γυναίκες απ’ όσες Μαινάδες τρέχουν πίσω από τον Διόνυσο.

Δίας: Βρε δε με παρατάς. Ποτέ δεν θα επιχειρήσω να ρίξω τις γυναίκες ντυμένος έτσι.

Έρωτας: Ε, τότε να πάψεις να λιγουρεύεσαι τα θηλυκά, γιατί αυτό είναι και πιο εύκολο.

Δίας: Όχι-όχι , μ΄ αρέσει ο έρωτας, αλλά να μη μου βγαίνει η ψυχή για να το πετυχαίνω. Άντε τώρα πήγαινε στο καλό και φρόντισε οι ερωτοδουλειές μου να γίνονται όπως σου τις εξήγησα.

Ας ξεκινήσουμε την ανάλυση με μερικά συμπεράσματα. Ο Δίας ξεκινάει αυτό το διάλογο προβληματισμένος γιατί οι θνητές δεν ανταποκρίνονται στο ερωτικό του κάλεσμα, αν εκείνος δεν μεταμορφωθεί. Είναι αλήθεια, ότι ενώ κάθε μεταμόρφωσή του πετυχαίνει το στόχο της, δεν θα περίμενε να δει κανείς τον μέγιστο Δία να ταλαιπωρείται από προσωπικές ανασφάλειες για την εμφάνισή του: ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων θέλει να εμπνέει τον έρωτα για αυτό που είναι στην κανονική του μορφή. Όταν, όμως, ο Έρωτας του επισημαίνει ότι ακριβώς θα πρέπει να αλλάξει την εικόνα του για να πετύχει αυτό που θέλει, τότε και η γνώμη του Δία μεταστρέφεται. Το τίμημα για εκείνον είναι μεγάλο και απορρίπτει να υιοθετήσει μία πιο γλυκειά και θηλυκή πλευρά, καθώς δεν συνάδει με την ιδιοσυγκρασία του. Αποφασίζει ότι θα συνεχίσει να κάνει αυτό που ξέρει να κάνει πολύ καλά όλο αυτόν τον καιρό, με την προϋπόθεση ότι ο Έρωτας δεν θα τον παιδεύει πια τόσο πολύ στις ερωτοδουλειές του.

Ας θυμηθούμε σε γενικές γραμμές ποιες είναι οι ιδιότητες που φέρει ο αστρολογικός Δίας. Πρόκειται για εκείνον τον πλανήτη που σε ένα ωροσκόπιο εκφράζει την τύχη, την κατάκτηση και την επέκταση, όπως και ο Δίας στο διάλογο του Λουκιανού είναι αυτός που απαιτεί, θα βάλει στόχους, θα διεκδικήσει και θα φθάσει στην επίτευξη του σχεδίου του. Σαν κυβερνήτης του ζωδίου του Τοξότη, αναζητά να μάθει άμεσα από έναν άλλο τοξότη, τον φτερωτό Έρωτα τι είναι εκείνο που θα τον κάνει να κατακτήσει το αντικείμενο του πόθου του και πώς να επεκταθεί. Αναζητά να εκπληρώσει αυτό που κοινωνία έχει ταυτοποιήσει με το ιδανικό (έρωτας με ανταπόκριση), έτσι ώστε με αυτόν τον τρόπο να εδραιωθεί μέσα από την προσπάθειά του να κερδίσει το στόχο του και να βιώσει την εμπιστοσύνη. Ο Δίας στο Λουκιανό εκφράζει με έναν πάρα πολύ ωραίο τρόπο την ιδιότητα αυτή της επέκτασής του αναλαμβάνοντας έναν φιλοσοφικό-πνευματικό ρόλο: "Παρατηρώ και αξιολογώ την πορεία μου για να βρω τι θα εμπλουτίσει τη ζωή μου." Το γεγονός ότι σύμφωνα με το μύθο σε κάθε ανάλογη ερωτική εκστρατεία ο Δίας αναγκάζεται να μεταμορφωθεί εκφράζει ακριβώς την ποικιλομορφία της επέκτασης--σωματική, πνευματική, ψυχική κτλ.--που εκφράζεται μέσα από τις αστρολογικές ιδιότητες του πλανήτη.

Γιατί, όμως, να ενδιαφέρει έναν θεό που πάντα θα είναι εύμορφος και αθάνατος η εξωτερική εμφάνισή του και μάλιστα μπροστά σε μία θνητή; Αναλογικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι εδώ ο Δίας χρωματίζεται από το άγγιγμα του σταθερού-πύρινου ζωδίου του Λέοντα: περηφάνια και ανάγκη για προσωπική προβολή και αναγνώριση με μία δόση θεατρινισμού. Ο Λέοντας επιλέγει να φανεί για αυτό που είναι, και εδώ ο Έρωτας δίνει τη λύση στο Δία μέσα από μερικές κατεξοχήν ποιότητες του ζωδίου: "φρόντισε να προβληθείς όσο καλύτερα γίνεται (ἁπαλὸν ὀφθῆναι), να επιλέξεις την κατάλληλη εκείνη κόμμωση που θα κάνει το πρόσωπό σου πιο όμορφο, να αλλάξεις την αμφίεσή σου σε πύρινα και χρυσά χρώματα (πορφυρίδα ἔχε, ὑποδέου χρυσίδας) και να προσθέσεις την όρχηση στο περπάτημά σου (ὑπ' αὐλῷ καὶ τυμπάνοις εὔρυθμα βαῖνε). Η περιβολή αυτή ενσαρκώνει την ψυχοσύνθεση ενός νικητή, και ο Δίας εδώ αναζητώντας τη βοήθεια του Έρωτα επιδιώκει να αφήσει τις καλύτερες εντυπώσεις και να γίνει δημοφιλής. Εδώ ο Δίας φαίνεται να αναζητά να ανταλλάξει την αδέσμευτη και ανεξάρτητη μεταμορφωτική του ερωτική έκφραση μέσα από την εδραίωση πιο ζεστών, έμπιστων και σταθερών σχέσεων. Προσέξτε το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί ο Λουκιανός για να περιγράψει τη διαφορά αυτή: το ρήμα "φιλῶ" περιγράφει τις έως τώρα πετυχημένες συνευρέσεις του Δία, ενώ εκείνος τώρα επιδιώκει από τον Έρωτα να εξασφαλίσει "το ἐρᾶν". 

Οι λύσεις όμως που προτείνει ο Έρωτας έρχονται σε σύγκρουση με την προσωπική ακεραιότητα ενός αστρολογικού Δία εκφρασμένου όμως μέσα από λεόντειες ποιότητες και πεποιθήσεις με τις οποίες η προσωπικότητά του είναι έντονα δεμένη. Στο σημείο αυτό ο Δίας έρχεται σε επαφή με την προσωπική του ακεραιότητα και αρνείται κατηγορηματικά να υιοθετήσει κάτι άλλο από αυτό που είναι ήδη για να επιφέρει την επιδιωκόμενη επέκτασή του. 'Εχει καλλιεργημένη την αυτογνωσία του, αλλά δεν υποτάσσεται. Αρνείται κατηγορηματικά να παίξει κάθε κόντρα ρόλο που θα υπονομεύσει τον πυρήνα της ταυτότητάς του, αρνούμενος όμως στην ουσία μία από τις κύριες θετικές του εκφράσεις, αυτή της ευθύτητας στην ανάγκη για προσωπική εξέλιξη και επέκταση. Έτσι μπορεί να δει κανείς σε αυτό το διάλογο έναν ιδιαίτερο τρόπο που μπορούν να εκφραστούν συγκεκριμένα αστρολογικά δρώμενα.

Μάλιστα, θα πρότεινα ότι τα τελευταία λόγια του Δία προς τον Έρωτα αποτελούν την αρνητική και αυτοκαταστροφική έκφραση του πλανήτη και εκφράζουν την δυσαρμονική του διάσταση. Ο Δίας είναι φυγόπονος και τεμπέλης, τα θέλει όλα έτοιμα και αφήνει ανεύθυνα τη δουλειά να την κάνουν άλλοι, όταν δηλώνει ότι του αρέσει ο έρωτας, αλλά να μην του βγαίνει και η ψυχή με αυτόν για να το πετύχει. Σκεφθείτε πόσες φορές τα θέλουμε και εμείς όλα έτοιμα και φουντώνουμε από υπεραισιοδοξία και προσμονή χωρίς ουσιαστικά πορεία και στόχο. Τι λέτε; Είμαστε μήπως στ' αλήθεια "παιδιά του Δία" απαιτώντας τη "μερίδα του Λέοντος"; 

Βιβλιογραφία: 

~Stephen Arroyo, Astrology, Psychology and the Four Elements (CRCS Publications, 1978)

~ Martha C. Nussbaum and Juha Sihvola (eds.), The Sleep of Reason: Erotic Experience and Sexual Ethics in Ancient Greece and Rome (Chicago, 2002)