Ερωτοστασία: Ζυγίζοντας τον Έρωτα στη Ζυγαριά της Αφροδίτης.

"[...] όταν ο εραστής του απουσιάζει, 

με τον ίδιο τρόπο ποθεί και ποθείται, 

αφού τον κατέχει ο Aντέρωτας, 

που είναι η αντανάκλαση -μέσα στην ψυχή του- 

του έρωτα που εισπράττει από τον εραστή."

Πλάτων, Φαίδρος 255d-e

Μία όχι και τόσο γνωστή σκηνή στην αρχαία Ελληνική τέχνη είναι η ερωτοστασία, με απλά λόγια το "ζύγισμα των ερώτων". Στο χρυσό δαχτυλίδι της πρώτης φωτογραφίας απεικονίζεται πιθανόν η θεά Αφροδίτη. Στα σκέλη της ζυγαριάς βλέπουμε δύο μικρές φτερωτές φιγούρες. Πρόκειται για τον Έρωτα και τον αδερφό του Αντέρωτα. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Αντέρως ήταν επίσης γιος του Άρη και της Αφροδίτης, αν και ο Kλαύδιος Αιλιανός στο έργο του "De Natura Animalium" αναφέρει ότι προέκυψε μετά από τον αμοιβαίο έρωτα μεταξύ του θεού Ποσειδώνα και του νεαρού Νηρίτη. Μορφολογικά ο Αντέρως μοιάζει με τον αδερφό του, μόνο που έχει πιο μακρυά μαλλιά και πιο πλούσια φτερά, σαν της πεταλούδας. Σε άλλες περιγραφές αναφέρεται ότι και αυτός, όπως και ο αδερφός του κρατούσε ένα χρυσό ρόπαλο ή βέλη.  

Με Αγαπά-Δε με Αγαπάει ...

Σε αντίθεση με τον Αντέρωτα που γνωρίζουμε κάποιες πληροφορίες για τη φύση του,  η σκηνή της ερωτοστασίας αφήνει ανοικτό το πεδίο της ερμηνείας της, και γιατί τα σωζόμενα εικονογραφικά παραδείγματα είναι λιγοστά [μόλις τέσσερα στον αριθμό], αλλά και γιατί γραπτές πηγές δεν την περιγράφουν. Η απεικόνιση της θεάς Αφροδίτης με τον γιο της Έρωτα είναι φυσικά ένα συχνά επαναλαμβανόμενο θέμα στην Ελληνική τέχνη, και πιθανόν μία προσέγγιση με την παρουσία της ζυγαριάς μέσα από τα δικά μας μάτια να είναι σαν το μάδημα μίας μαργαρίτας: όπως αμφιταλαντεύονται τα δύο σκέλη της ζυγαριάς, έτσι και ο ερωτευμένος ελπίζει η πλάστιγγα να γύρει προς τη μεριά που τα μαδημένα πέταλα γράφουν "μ'αγαπάει". Όπως θα δούμε παρακάτω, στη περίπτωση της ερωτοστασίας δεν έχουμε να κάνουμε αυστηρά με ενέργειες αντίθετης ροής, αλλά περισσότερο με συμπληρωματικές, παρόλο που και ετυμολογικά η λέξη Αντέρως στα αρχαία Ελληνικά, φέροντας το πρόθημα "αντι-"  δηλώνει ακριβώς κάτι το αντίθετο.

Ένα Αστρολογικό "Πάρε-Δώσε"

Μία προσέγγιση αυτού του διπόλου μεταξύ του Έρωτα και του Αντέρωτα σε σύνδεση με τη σκηνή αυτή της ερωτοστασίας θεωρώ ότι εκφράζεται με έναν τρόπο στο ρόλο που έχει ο πλανήτης Αφροδίτη σε ένα προσωπικό ωροσκόπιο: δηλαδή την ανάγκη του ανθρώπου να αναζητήσει την ένωση μέσα από ισορροπημένες και αρμονικές σχέσεις. Αστρολογικά η Αφροδίτη εκφράζει την εσωτερική μας ώθηση να έρθουμε σε επαφή με τους άλλους και να ενωθούμε, δηλαδή την προσφορά του Έρωτα. Όμως, μέσα από αυτήν την αναζήτηση και την ανταλλαγή ενέργειας με τους άλλους η Αφροδίτη θα αναζητήσει στο πρόσωπο του Αντέρωτα, το μοίρασμα και την αρμονία. Δηλαδή, την αντίστοιχη ανταπόκριση σε αυτά που αναζητά για να ευδοκιμήσει ο Έρως. 

Η Αφροδίτη αντιπροσωπεύει τόσο την εκροή ενέργειας (έρωτας), όσο και και την εισροή ενέργειας (αντέρως), με λίγα λόγια ένα πάρε-δώσε αγάπης και φροντίδας προς τον άλλον. Η σκηνή της ερωτοστασίας μεταξύ του Έρωτα και του Αντέρωτα εκφράζει μία από τις βασικές λειτουργίες της Αφροδίτης, την αρμονική εξισορρόπηση της ανάγκης τόσο να δίνει, αλλά και να λαμβάνει για να ικανοποιηθεί εξίσου. Η δυναμική αυτή των δύο εννοιών προσφοράς-ανταπόκρισης, Έρωτα και Αντέρωτα βρίσκει μία από τις τελειότερες εικονογραφικές της εκφράσεις στην σκηνή της ερωτοστασίας. Δεν είναι τυχαίο, επίσης ότι η Αφροδίτη ειναι κυβερνήτης πλανήτης εκτός από το ζώδιο του Ταύρου και αυτό του Ζυγού. 

O μύθος της γέννησης του Αντέρωτα στο έργο του ρήτορα και φιλοσόφου Θεμίστιου, επιβεβαιώνει αυτή τη διπλής κατεύθυνσης ενέργεια που επιζητά την ισορροπία, η οποία εκφράζεται στην ερωτοστασία με την Αφροδίτη να κρατάει μία ζυγαριά. Όταν γεννήθηκε ο Έρωτας η μητέρα του παρατήρησε ότι όσο περνούσε ο καιρός, εκείνος δεν μεγάλωνε ούτε σε ύψος, ούτε σε μέγεθος. Ζήτησε, λοιπόν, τη βοήθεια της Θέτιδας. Εκείνη της απάντησε: "Θα σε βοηθήσω στο πρόβλημά σου, γιατί ακόμα δεν έχει καταλάβει την ίδια τη φύση του παιδιού σου. Ο αληθινός Έρωτας, Αφροδίτη, μπορεί να γεννιέται από τον ίδιο του τον εαυτό, αλλά δεν μπορεί να αναπτυχθεί από μόνος του. Αν θέλεις ο Έρωτας να μεγαλώσει, τότε χρειάζεται τον Αντέρωτα. Τα δύο αυτά αδέρφια θα έχουν την ίδια φύση και ο ένας θα είναι η αιτία που θα αναπτύσσεται ο άλλος. Γιατί όπως ο ένας θα βλέπει τον άλλον θα μεγαλώνουν αντίστοιχα. Αν όμως ο ένας χωριστεί από τον άλλον, τότε και οι δύο είναι καταδικασμένοι."

Είναι αρκετά ενδιαφέρον ότι σε ένα άλλο εικονογραφικό παράδειγμα ερωτοστασίας που βλέπουμε στη διπλανή εικόνα, η Αφροδίτη αυτή τη φορά συνοδεύεται από το θεό Ερμή. Και σε αυτή την περίπτωση έχουμε ένα εννοιολογικό "παντρεμα" των δύο πλανητών που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται αστρολογικά οι ενέργειές τους. Όπως και η Αφροδίτη, έτσι και ο Ερμής συμβολίζει την ανάγκη μας για επικοινωνία με τους άλλους, η οποία λειτουργεί και πάλι μέσω της εκροής και εισροής ενέργειας, αυτή τη φορά επικοινωνιακής. Η εκφορά του λόγου (εκροή) συνδέεται με τη λεκτική ικανότητα και ευγλωττία, και η εισροή με την αντιληπτική ικανότητα αντίστοιχα. Ο εικονογραφικός συντονισμός του Ερμή και της Αφροδίτης στη σκηνή της ερωτοστασίας βρίσκει, λοιπόν, ανταπόκριση σε εκείνες τις ενέργειες που αντιπροσωπεύουν οι συγκεκριμένοι αυτοί πλανήτες. Αν ο Ερμης συναντά δυσκολία να συντονιστεί επικοινωνιακά με το πρόσωπο που η Αφροδίτη επιδιώκει να έρθει σε επαφή για να προσφέρει (έρως-εκροή), τότε αντίστοιχα παρουσιάζεται δυσχέρεια να υπάρξει ανταπόκριση από το άλλο πρόσωπο τόσο διανοητική, αλλά και συναισθηματική (αντέρως-εισροή). 

Κρατώντας τις Ζυγαριές της Ζωής και του Θανάτου.

Μπορεί για τη σκηνή της ερωτοστασίας να μην έχουν σωθεί γραπτές αναφορές, αλλά υπάρχει και ένας άλλος θεός που έχει συνδεθεί από τον Όμηρο με τη χρήση της ζυγαριάς για την έκβαση ενός γεγονότος. Η  κηροστασία και η ψυχοστασία αφορούν σκηνές που γίνεται το συμβολικό ζύγισμα της μοίρας που έχει ένας ήρωας ή ένα στράτευμα στο συνολό του, τις οποίες εποπτεύει ο Δίας και συνήθως εκτελούνται από τον αγγελιαφόρο του, το θεό Ερμή. Η σκηνή της κηροστασίας, ή διαφορετικά το ζύγισμα της μοίρας αναφέρεται για πρώτη φορά στον Όμηρο και αργότερα μετασχηματίστηκε στη σκηνή της ψυχοστασίας, όπως περιγράφεται στο έργο του Αισχύλου. Αν συγκρίνουμε εικονογραφικά αυτές τις σκηνές, οι ομοιότητες είναι προφανείς, αλλά ειναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό ότι η Αφροδίτη και ο Δίας παρουσιάζονται ως κριτές στις ζωές των ανθρώπων σε χρονικές στιγμές που η ένταση είναι αρκετά δυνατή: στο ερωτικό πεδίο και το πεδίο της μάχης. 

Πώς μπορούν να συνδεθούν αυτές οι δύο σκηνές, εφόσον εικονογραφικά μοιράζονται κοινά στοιχεία; Στις περιπτώσεις που επεμβαίνει ο Δίας στην Ιλιάδα σαν τον κριτής που κρατάει τη ζυγαριά συνδέονται άμεσα με την επιβολή της τάξης και της αρμονίας σε έναν διαταραγμένο ηρωϊκό κόσμο που βρίσκεται σε πόλεμο. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό και όσα αναφέρθηκαν για την ερωτοστασία μπορούμε να δούμε ότι και οι δύο σκηνές αποσκωπούν να αποκαταστήσουν την ισορροπία, αλλά ο κάθε θεός στη διαφορετική του σφαίρα επιρροής. Ή μήπως όχι ακριβώς; Παραδοσιακά, ο αρχαίος ελληνικός κόσμος φαίνεται πως ήταν εξοικειωμένος στη συνύπαρξη του έρωτα και του πολέμου κάτι που επιβεβαιώνεται στην ομηρική και λυρική ποίηση, καθώς σε αρκετά παραδείγματα ο ποιητής περιγράφοντας μία πολεμική σκηνή δανείζεται τη λεκτική ερωτική σκηνογραφία και το αντίστροφο. 

Ας μην ξεχνάμε ότι και η αφορμή του Τρωϊκού πολέμου εμπεριέχει και τις δύο έννοιες: ο έρωτας για την Ελένη οδήγησε σε πολεμική σύγκρουση. Οι πηγές μας αποκαλύπτουν ξεκάθαρα αυτή την αλληλεπίδραση που εκφράζεται στις διαφορετικές σφαίρες επιρροής των δύο θεών, και κατ'επέκταση στις διαφορετικές προτεραιότητες που χαρακτηρίζουν τον ιδιωτικό και δημόσιο/εγκώσμιο βίο. Αν αυτό το προβάλουμε σε ένα αστρολογικό πλαίσιο, ανάλογα η αστρολογική Αφροδίτη εκφράζει την ανάγκη να νιώσει οικειότητα, αρμονία και συντροφικότητα σε ένα πιο προσωπικό περιβάλλον, σε αντίθεση με τον αστρολογικό Δία που η θέληση για ισορροπία, τάξη και αισιοδοξία εξ ορισμού έχει ανάγκη να συνδέσει το άτομο σε κάτι πέρα και πάνω από τον εαυτό του. 

Βιβλιογραφία: 

• Stephen Arroyo, Astrology, Psychology and the Four Elements (CRCS Publications, 1978)
• Craig E. Stephenson, Anteros: A Forgotten Myth (Routledge, 2011)

Ο Δίας και η "Μερίδα του Λέοντος".

"Κρεμάστε απ' τον ουρανό ολόχρυση αλυσίδα

κι όλοι από εκεί αρσενικοί και θηλυκοί θεοί πιαστείτε.

Δεν θα μπορέσετε στη γη από τον ουρανό να με τραβηξετε,

εμέ τον Δία τον πιο τρανό εξουσιαστή, όλη σας τη δύναμη κι αν βάλετε".

~~~Ομήρου Ιλιάδα, Θ 18-27

Πριν από λίγες μέρες ο γίγαντας-πλανήτης αερίων, ο Δίας πέρασε στο ζώδιο του Λέοντα και πλέον θα χρωματίσει με έναν ιδιαίτερο νόημα και κατεύθυνση  τις προσωπικές μας φιλοδοξίες και σχέδια για έναν ολόκληρο σχεδόν χρόνο. Για να περιγράψουμε αυτή τη σημαντική αλλαγή στο αστρολογικό σκηνικό θα πρωτοτυπήσουμε και δεν θα κοιτάξουμε κάποιον ανάλογο αστρολογικό χάρτη, αλλά έναν αρκετά διασκεδαστικό διάλογο μεταξύ του πατέρα των θεών και των ανθρώπων, Δία και του Έρωτα. Ο διάλογος αυτός γραμμένος από το Λουκιανό (2ος αι. κ.ε.) θα μπορούσε να πει κάποιος ότι απηχεί με έναν ιδιαίτερο τρόπο τις ποιότητες του αστρολογικού Δία ιδωμένου μέσα από το βασιλικό ζώδιο του Λέοντα. Ας δούμε, όμως, πρώτα τι γίνεται πίσω από τις κουρτίνες του Ολύμπου. 

Ο διάλογος ξεκινάει με το Δία να παραπονιέται στο "γέροντα και πανούργο" όπως αποκαλεί Έρωτα--πιο αρχαίο θεό ακόμα και από τον Ιαπετό--γιατί όλο αυτό διάστημα του κάνει τη ζωή του εξαιρετικά δύσκολη. Το πρόβλημα για το Δία είναι όλες τις φορές που ποθούσε μία γυναίκα, ο Έρωτας δεν ήταν ποτέ παρών να τον βοηθήσει εμπνέοντας τον πόθο στο υποψήφιο "θύμα". Πάντα ο Δίας θα έπρεπε να μεταμορφωθεί είτε σε σάτυρο, είτε σε ταύρο, είτε σε κύκνο, είτε σε αετό και ποιος ξέρει τι άλλο, έτσι ώστε να οδηγήσει κάθε θηλυκό που επιθυμούσε στο κρεβάτι του. 

Έρωτας: Και τι μεγάλο κακό σου έκανα εγώ ο γεροντάκος όπως λες, και σκέφτεσαι να με συμμαζέψεις;

Δίας: Άκουσέ τα, καταραμένε, και πες μου αν είναι μικρά. Με δουλεύεις σε τέτοιο βαθμό, ώστε δεν έμεινε τίποτα που να μη με μεταμόρφωσες: μ’ έκανες σάτυρο, ταύρο, χρυσαφένιο, κύκνο, αετό. Κι όμως δεν έκανες καμμιά να μ’ ερωτευθεί. Ούτε κατάφερα καμιά, γιατί εσύ μ’ έκανες ν’ αρέσω στις γυναίκες, αλλά να είμαι αναγκασμένος να τις ξεγελώ με ένα σωρό τερτίπια και να μεταμορφώνομαι. Έτσι αυτές αγαπάνε μεν τον ταύρο ή τον κύκνο, εμένα όμως, άμα τύχει και με δουν, πεθαίνουν από την τρομάρα τους.

Ο Έρωτας απαντάει εύστοχα στο Δία  λέγοντας, ότι αυτό που του συμβαίνει είναι το πιο φυσικό πράγμα, αφού πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν οποιαδήποτε θνητή να αντικρίσει τη φοβερή μορφή του. Στην συνέχεια, ο Δίας φέρνει παραδείγματα στον Έρωτα, όπου θνητοί όπως ο Βράγχος και ο Υάκινθος ερωτεύθηκαν τον θεό Απόλλωνα χωρίς ο δεύτερος να χρειαστεί να πάρει κάποια άλλη μορφή. Και ο διάλογος αυτός κλείνει με αμεσότητα και με ένταση:

Έρωτας: Μα και τον Απόλλωνα δεν ήθελε να τον πλησιάσει η Δάφνη αν και έχει ωραία μαλλιά και δεν έχει γένια. Αν θέλεις όμως ν’ αρέσεις στις γυναίκες, να μη κουνάς την αιγίδα και να μη κουβαλάς μαζί σου τον κεραυνό, αλλά φρόντιζε να φαίνεσαι όσο μπορείς πιο όμορφος. Φτιάχνε τα μαλλιά σου έτσι που να κρέμονται μπούκλες κι απ΄ τις δυο μεριές του προσώπου σου, που να είναι πιασμένες στο πάνω μέρος από το διάδημα. Να φοράς κόκκινη χλαμύδα και χρυσά πέδιλα. Να περπατάς ρυθμικά με συνοδεία σουραυλιών και τυμπάνων. Τότε να δεις πως θα σε ακολουθήσουν πιο πολλές γυναίκες απ’ όσες Μαινάδες τρέχουν πίσω από τον Διόνυσο.

Δίας: Βρε δε με παρατάς. Ποτέ δεν θα επιχειρήσω να ρίξω τις γυναίκες ντυμένος έτσι.

Έρωτας: Ε, τότε να πάψεις να λιγουρεύεσαι τα θηλυκά, γιατί αυτό είναι και πιο εύκολο.

Δίας: Όχι-όχι , μ΄ αρέσει ο έρωτας, αλλά να μη μου βγαίνει η ψυχή για να το πετυχαίνω. Άντε τώρα πήγαινε στο καλό και φρόντισε οι ερωτοδουλειές μου να γίνονται όπως σου τις εξήγησα.

Ας ξεκινήσουμε την ανάλυση με μερικά συμπεράσματα. Ο Δίας ξεκινάει αυτό το διάλογο προβληματισμένος γιατί οι θνητές δεν ανταποκρίνονται στο ερωτικό του κάλεσμα, αν εκείνος δεν μεταμορφωθεί. Είναι αλήθεια, ότι ενώ κάθε μεταμόρφωσή του πετυχαίνει το στόχο της, δεν θα περίμενε να δει κανείς τον μέγιστο Δία να ταλαιπωρείται από προσωπικές ανασφάλειες για την εμφάνισή του: ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων θέλει να εμπνέει τον έρωτα για αυτό που είναι στην κανονική του μορφή. Όταν, όμως, ο Έρωτας του επισημαίνει ότι ακριβώς θα πρέπει να αλλάξει την εικόνα του για να πετύχει αυτό που θέλει, τότε και η γνώμη του Δία μεταστρέφεται. Το τίμημα για εκείνον είναι μεγάλο και απορρίπτει να υιοθετήσει μία πιο γλυκειά και θηλυκή πλευρά, καθώς δεν συνάδει με την ιδιοσυγκρασία του. Αποφασίζει ότι θα συνεχίσει να κάνει αυτό που ξέρει να κάνει πολύ καλά όλο αυτόν τον καιρό, με την προϋπόθεση ότι ο Έρωτας δεν θα τον παιδεύει πια τόσο πολύ στις ερωτοδουλειές του.

Ας θυμηθούμε σε γενικές γραμμές ποιες είναι οι ιδιότητες που φέρει ο αστρολογικός Δίας. Πρόκειται για εκείνον τον πλανήτη που σε ένα ωροσκόπιο εκφράζει την τύχη, την κατάκτηση και την επέκταση, όπως και ο Δίας στο διάλογο του Λουκιανού είναι αυτός που απαιτεί, θα βάλει στόχους, θα διεκδικήσει και θα φθάσει στην επίτευξη του σχεδίου του. Σαν κυβερνήτης του ζωδίου του Τοξότη, αναζητά να μάθει άμεσα από έναν άλλο τοξότη, τον φτερωτό Έρωτα τι είναι εκείνο που θα τον κάνει να κατακτήσει το αντικείμενο του πόθου του και πώς να επεκταθεί. Αναζητά να εκπληρώσει αυτό που κοινωνία έχει ταυτοποιήσει με το ιδανικό (έρωτας με ανταπόκριση), έτσι ώστε με αυτόν τον τρόπο να εδραιωθεί μέσα από την προσπάθειά του να κερδίσει το στόχο του και να βιώσει την εμπιστοσύνη. Ο Δίας στο Λουκιανό εκφράζει με έναν πάρα πολύ ωραίο τρόπο την ιδιότητα αυτή της επέκτασής του αναλαμβάνοντας έναν φιλοσοφικό-πνευματικό ρόλο: "Παρατηρώ και αξιολογώ την πορεία μου για να βρω τι θα εμπλουτίσει τη ζωή μου." Το γεγονός ότι σύμφωνα με το μύθο σε κάθε ανάλογη ερωτική εκστρατεία ο Δίας αναγκάζεται να μεταμορφωθεί εκφράζει ακριβώς την ποικιλομορφία της επέκτασης--σωματική, πνευματική, ψυχική κτλ.--που εκφράζεται μέσα από τις αστρολογικές ιδιότητες του πλανήτη.

Γιατί, όμως, να ενδιαφέρει έναν θεό που πάντα θα είναι εύμορφος και αθάνατος η εξωτερική εμφάνισή του και μάλιστα μπροστά σε μία θνητή; Αναλογικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι εδώ ο Δίας χρωματίζεται από το άγγιγμα του σταθερού-πύρινου ζωδίου του Λέοντα: περηφάνια και ανάγκη για προσωπική προβολή και αναγνώριση με μία δόση θεατρινισμού. Ο Λέοντας επιλέγει να φανεί για αυτό που είναι, και εδώ ο Έρωτας δίνει τη λύση στο Δία μέσα από μερικές κατεξοχήν ποιότητες του ζωδίου: "φρόντισε να προβληθείς όσο καλύτερα γίνεται (ἁπαλὸν ὀφθῆναι), να επιλέξεις την κατάλληλη εκείνη κόμμωση που θα κάνει το πρόσωπό σου πιο όμορφο, να αλλάξεις την αμφίεσή σου σε πύρινα και χρυσά χρώματα (πορφυρίδα ἔχε, ὑποδέου χρυσίδας) και να προσθέσεις την όρχηση στο περπάτημά σου (ὑπ' αὐλῷ καὶ τυμπάνοις εὔρυθμα βαῖνε). Η περιβολή αυτή ενσαρκώνει την ψυχοσύνθεση ενός νικητή, και ο Δίας εδώ αναζητώντας τη βοήθεια του Έρωτα επιδιώκει να αφήσει τις καλύτερες εντυπώσεις και να γίνει δημοφιλής. Εδώ ο Δίας φαίνεται να αναζητά να ανταλλάξει την αδέσμευτη και ανεξάρτητη μεταμορφωτική του ερωτική έκφραση μέσα από την εδραίωση πιο ζεστών, έμπιστων και σταθερών σχέσεων. Προσέξτε το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί ο Λουκιανός για να περιγράψει τη διαφορά αυτή: το ρήμα "φιλῶ" περιγράφει τις έως τώρα πετυχημένες συνευρέσεις του Δία, ενώ εκείνος τώρα επιδιώκει από τον Έρωτα να εξασφαλίσει "το ἐρᾶν". 

Οι λύσεις όμως που προτείνει ο Έρωτας έρχονται σε σύγκρουση με την προσωπική ακεραιότητα ενός αστρολογικού Δία εκφρασμένου όμως μέσα από λεόντειες ποιότητες και πεποιθήσεις με τις οποίες η προσωπικότητά του είναι έντονα δεμένη. Στο σημείο αυτό ο Δίας έρχεται σε επαφή με την προσωπική του ακεραιότητα και αρνείται κατηγορηματικά να υιοθετήσει κάτι άλλο από αυτό που είναι ήδη για να επιφέρει την επιδιωκόμενη επέκτασή του. 'Εχει καλλιεργημένη την αυτογνωσία του, αλλά δεν υποτάσσεται. Αρνείται κατηγορηματικά να παίξει κάθε κόντρα ρόλο που θα υπονομεύσει τον πυρήνα της ταυτότητάς του, αρνούμενος όμως στην ουσία μία από τις κύριες θετικές του εκφράσεις, αυτή της ευθύτητας στην ανάγκη για προσωπική εξέλιξη και επέκταση. Έτσι μπορεί να δει κανείς σε αυτό το διάλογο έναν ιδιαίτερο τρόπο που μπορούν να εκφραστούν συγκεκριμένα αστρολογικά δρώμενα.

Μάλιστα, θα πρότεινα ότι τα τελευταία λόγια του Δία προς τον Έρωτα αποτελούν την αρνητική και αυτοκαταστροφική έκφραση του πλανήτη και εκφράζουν την δυσαρμονική του διάσταση. Ο Δίας είναι φυγόπονος και τεμπέλης, τα θέλει όλα έτοιμα και αφήνει ανεύθυνα τη δουλειά να την κάνουν άλλοι, όταν δηλώνει ότι του αρέσει ο έρωτας, αλλά να μην του βγαίνει και η ψυχή με αυτόν για να το πετύχει. Σκεφθείτε πόσες φορές τα θέλουμε και εμείς όλα έτοιμα και φουντώνουμε από υπεραισιοδοξία και προσμονή χωρίς ουσιαστικά πορεία και στόχο. Τι λέτε; Είμαστε μήπως στ' αλήθεια "παιδιά του Δία" απαιτώντας τη "μερίδα του Λέοντος"; 

Βιβλιογραφία: 

~Stephen Arroyo, Astrology, Psychology and the Four Elements (CRCS Publications, 1978)

~ Martha C. Nussbaum and Juha Sihvola (eds.), The Sleep of Reason: Erotic Experience and Sexual Ethics in Ancient Greece and Rome (Chicago, 2002)

Ερωτική "Τεχνολογία": Το Ρόδο της Αφροδίτης

"Τότε να σου κι ο Έρωτας πετώντας στον λαμπρό αιθέρα

αθέατος και αγριωπός, σαν μύγα που οι βοσκοί τη λένε

ταβανόμυγα και πέφτοντας αγριεύει τις νεαρές φοράδες.

Απ' τ' ανώφλι του πρόδρομου γρήγορα το τόξο τεντώνει 

βγάζοντας μες απ' τη φαρέτρα του καινούργιο βέλος,

μαντατοφόρο πόνου ... " 

~~~Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά 3.275-280

Και η πιο κόκκινη μέρα έφθασε για άλλη μία χρονιά με τη σφραγίδα γνησιότητας του χαριτωμένου, στρουμπουλού, ενοχλητικού μεν, αλλά χαριτωμένου αγοριού που ακούει στο όνομα Έρως. Η όλη εικόνα αποπνέει μία σπιτική μεσοαστική καθημερινότητα, όπου το δικό μας παιδί, ο Έρως μάς κλείνει πονηρά το μάτι μέσα από τα εκατομμύρια ευχετήριες κάρτες που ανταλλάσσονται κάθε χρόνο σήμερα. Όμως η αντίληψη αυτή για τον Έρωτα είναι αρκετά μεταγενέστερη, και όταν αρχίζουμε να ερευνούμε την καταγωγή του, ανακαλύπτουμε κάτι πιο τρομακτικό και τερατώδες. Ένα αγόρι που όταν αφήνει τον Όλυμπο, στέλνει κυριολεκτικά "μαντατοφόρους πόνους" σε όποιον βρεθεί μπροστά του. 

Για εμάς η φύση γιορτάζει τον έρωτα μέσα από ένα γραφικό, ρομαντικό τοπίο όπου ένα αγόρι και ένα κορίτσι χαζεύουν αγκαλιασμένοι το ηλιοβασίλεμα. Όμως, όλη η αρχαία Ελληνική λογοτεχνία είναι πάντοτε κατάφορτη με υπαινιγμούς για τη καταστροφική πρωτόγονη σεξουαλική ενέργεια που αποπνέει η φύση. Τόσο ο Έρως, όσο και η Αφροδίτη αντιπροσωπεύουν τις φυσικές αδησώπητες δυνάμεις της γονιμότητας και του σαρκικού έρωτα, οι οποίες πρέπει να διευθετηθούν με τη βοήθεια "τεχνολογιών" που θα περιορίσουν την καταστροφικότητά τους και θα εκμεταλλευθούν συμβολικά τη γονιμοποιητική τους δύναμη. Παρόλο αυτά το ζευγάρι Έρως-Αφροδίτη είναι δυνάμεις που συνδέονται τόσο με τη δημιουργία όσο και με την καταστροφή, την ομορφιά και το θάνατο, τις δύο όψεις της ίδιας της διαδικασίας της ζωής, η οποία διέπεται από τη θεμελιώδη αυτή αστάθεια και ρευστότητα. 

Η φυτική εικονοποιία ενσωματώνει με πολύ εύστοχο τρόπο αυτή την εναλλαγή ανάμεσα στην ανοπόφευκτη φθορά και τη σεξουαλική ανθηρότητα στη φύση. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο, ότι επι τρείς χιλιάδες χρόνια είναι ζωντανή ακόμα και σήμερα η σχέση του Έρωτα με τα λουλούδια. Αν και τώρα απολαμβάνουμε τα λουλούδια όλο το χρόνο λόγω των θερμοκηπίων, έχουμε ξεχάσει αυτή τη βαθύτερη σύνδεση: ότι τα άνθη είναι ταυτόχρονα τόσο σύμβολα σεξουαλικής ομορφιάς, γοητείας και γονιμότητας--φαλλικοί μίσχοι στεφανωμένοι από κολπόμορφα πέταλα--όσο και σύμβολα του θανάτου και της φθοράς, μέσα στον κύκλο της ζωής.

Όπως τα άνθη μαραίνονται και πεθαίνουν, έτσι και τα νεαρά αγόρια και κορίτσια ξεκινούν ολόφρεσκα ανθισμένα, και μεγαλώνοντας μπαίνουν στον κόσμο της παρακμής, και τελικά του θανάτου, θυμίζοντας την ευπάθεια του ερωτικού κάλλους που ενυπάρχει σε ένα λουλουδι. Ας μην ξεχνάμε ότι εικονογραφικά τόσο η προσωποποίηση του Έρωτα και του Θανάτου στην ελληνική τέχνη φέρει κοινά στοιχεία: φτερωτές μορφες νεαρών αγοριών.  

Αν και τα λουλούδια γενικότερα εκφράζουν το παρωδικό ερωτικό κάλλος της νιότης, ένα συγκεκριμένο λουλούδι ειδικά υποδηλώνει ακριβώς αυτή την επίπονη πλευρά του Έρωτα, την εύθραυστη και εφήμερη πλευρά της ζωής. Πρόκειται φυσικά για το ρόδο που στην αρχαία Ελληνική μυθολογία συνδέεται άμεσα με το σεξ και ειδικά με τη γυναικεία σεξουαλικότητα, όπως αυτή ενσωματώνεται μέσα  στο αρχέτυπο της θεάς Αφροδίτης. Η Αφροδίτη ενσαρκώνει την καθαρή δύναμη της σεξουαλικότητας και σαν όλες τις φυσικές δυνάμεις που εκπροσωπούνται από ανθρωπόμορφους θεούς, ο άνθρωπος προσπάθησε να την οικειοποιηθεί. Με αυτό το σκεπτικό η Αφροδίτη, αυτή η φοβερή δύναμη που υποτάσσει όλα τα πλάσματα, ελεγχόταν κατά κάποιο τρόπο μέσα από την "τεχνολογία συγκεκριμένης λατρείας και τελετουργικού" και συγκεκριμένων συμβολισμών.

Η πιο ίσως αέρινη έκφραση αυτής της σύνδεσης της Αφροδίτης με το ρόδο βρίσκεται στην ίδια την κίνηση που κάνει ο ομώνυμος πλανήτης, όπου φαίνεται να υποδηλώνει μία βαθειά γνώση της κίνησης των ουράνιων σωμάτων πολύ πριν ανακαλυφθεί το τηλεσκόπιο. Κοιτώντας την Αφροδίτη από τη Γη, οι αστρονόμοι παρατήρησαν ότι η πρώτη διαγράφει σε σχέση με τη δεύτερη μία τροχιά που μοίαζει με ένα ρόδο που έχει πέντε πέταλα. Πρόκειται για ένα είδος "χορού" που χορεύουν αντικριστά η Γη με την Αφροδίτη ως προς τον Ήλιο διαγράφοντας ένα ρόδο ή αστέρι. Οι τροχιές της Αφροδίτης και της Γης εκφράζουν την αναλογία 13:8, δηλαδή για κάθε 13 περιστροφές της πρώτης, η δεύτερη ολοκληρώνει οκτώ χρόνια διαγράφοντας στον ουρανό ένα πενταγραμμικό σχέδιο. Κάθε οκτώ χρόνια, όταν η Γη και η Αφροδίτη "χορεύουν μαζί ταγκό", τότε σχηματίζεται άλλο ένα πέταλο, με την Αφροδίτη να δείχνει πάντα το ίδιο της πρόσωπο σε εμάς. Αυτός ο χορός των πλανητών στο σύμπαν μέσα από συνόδους και ανάδρομες τροχιές που εικονοποιείται μέσα από ιδιαίτερα μοτίβα, για άλλη μια φορά αποδεικνύει ότι η ίδια η φύση τους και η ουσία τους είναι τόσο οικεία.

Η εικονογραφική έτσι σύνδεση του ρόδου με τη θεά Αφροδίτη επικαλείται την ουράνια κίνηση του πλανήτη σε μία προσπάθεια, αλλά και ανάγκη του ανθρώπου να καθυποτάξει και να οικειοποιηθεί τη δυνάμει καταστροφική ενέργεια της θεάς του Έρωτα. Το ουράνιο ρόδο κατεβαίνει από ψηλά και είναι τόσο χρήσιμο σαν σύμβολο, επειδή πέρα από το κάλλος και τη γονιμότητα που δηλώνουν και τα άλλα λουλούδια, έρχεται να προσθέσει τα αγκάθια, υπενθυμίζοντας στον άνθρωπο τον κίνδυνο τραυματισμού του απο τη σεξουαλικότητα και το πάθος. Με άλλα λόγια η υφή και το άρωμα το ρόδου είναι βαθιά συνδεδεμένα με τη σεξουαλική ευχαρίστηση που αντιπροσωπεύει η Αφροδίτη, αλλά και τον πόνο της φθοράς και του θανάτου που εκφράζουν τα αγκάθια.

Ακόμα και ο γιος της Αφροδίτης, ο Έρωτας συνδέεται με το ρόδο. Ένα αρχαίο ελληνικό επίγραμμα που φέρεται να είναι του Πλάτωνα περιγράφει το φτερωτό θεό να κοιμάται μέσα σε ανθισμένα ρόδα, έχοντας κρεμασμένα το τόξο και τα βέλη του σε ένα δέντρο. Προσέξτε, ότι ακόμα και σε αυτή την ειδυλλιακή εικόνα, τα βέλη του έρωτα στη φαρέτρα είναι και αυτά αγκάθια από μόνα τους που προκαλούν πόνο. Αν συνυπολογίσουμε την παραφροσύνη, την απάτη, την πνευματική διάλυση, την ταραχή, και συνήθως τη μέθη σαν άξιους συμμάχους του Έρωτα, τότε αντιλαμβανόμαστε το πλήθος των δυνάμεων της φύσης που προσβάλλουν το νου και αφήνουν λίγο έλεγχο στα χέρια του ανθρώπου. 

Η απώλεια αυτού του ελέγχου είναι που φόβιζε τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι προσπάθησαν να την "εξημερώσουν" και να τη βιώσουν μέσα από την εικονοποιία του Αφροδίσιου ρόδου. Και είναι αυτό, το ίδιο ρόδο, που εμείς σήμερα με τις δικές μας ρομαντικές ευαισθησίες επιζητούμε να μας προσφέρουν ή να το προσφέρουμε. Ένα ρόδο είναι για εμάς απλώς ένα ρόδο, αλλά για εκείνη την εποχή η εικόνα ήταν νωπή και ζωντανή καθώς τα αγκάθια του εξέφραζαν την κρυφή καταστροφικότητα της σεξουαλικότητας, η οποία παραμονεύει κάτω από την ευωδιαστό τριανταφυλλένιο άρωμα της Αφροδίτης. Και αυτό συνέβαινε γιατί πολύ πιθανόν οι πρόγονοί μας είχαν βιώσει στο πετσί τους την εμπειρία του τραυματισμού από ένα βέλος στο πεδίο της μάχης, αλλά και γιατί έστρεφαν το κεφάλι τους πολύ πιο συχνά στον ουρανό αναζητώντας με το βλέμμα τους το "ρόδο της Αφροδίτης". 

Αν λαχταράμε να αγαπήσουμε "σε όλα τα βάθη, πλάτη και ύψη που οι καρδιές μας μπορούν να ψάξουν" ας κοιτάξουμε από σήμερα και πάλι ψηλά στα αστέρια γιατί  εκεί το σύμπαν υπόκειται πολύ αμεσότερα και συχνότερα στα "αγκάθια της Αφροδίτης."

Δείτε το παραπάνω βίντεο που παρουσιάζει το ταγκό της Γης και της Αφροδίτης γύρω από τον Ήλιο: 

Βιβλιογραφία: 

• Greene L. and Sasportas H., The Inner Planets: Building Blocks of Personal Reality (Seminars in Psychological Astrology) [Samual Weiser (1993)]
• Thornton, B. S., Eros. The Myth of Ancient Greek Sexuality.