Erostasia: the Scales of Venus*.

"And when the other is beside him, 

he [the beloved] shares his respite from anguish; 

when he is absent, he likewise shares his longing 

and being longed for, since he possesses

that Anteros, which is the image of love."

~~~Plato, Phaedrus 255d

*The following article was first published in IAM - Infinity Astrological Magazine, March/April 2017, issue 12. Since November 2016, I have the pleasure to be part of the IAM team, writing articles on facets of astrological culture mostly in the ancient world. More information about IAM given at the end of the article.

Planet Venus has been traditionally associated with the need of man to seek out and establish harmonious personal relationships. These Venusian qualities associated with the need to feel close to one another, to feel the comfort and harmony inside and out have been depicted in ancient Greek art through a rare scene known as erostasia or erotostasia literally meaning weighing of the loves (eros). Let’s examine first what the scene of erostasia is all about and then I will discuss the ways we can relate it to the astrological properties of the planet Venus. 

The image on the right[i] shows the Greek goddess Aphrodite (Venus) standing before a young man. In her right hand she holds a pair of scales where in each pan sits a figure of Eros, a winged smaller figure. One of them is identified as Eros, love proffered and the other one as Anteros, love returned or counter love. Even though the meaning of the scene has troubled art historians, we are looking at an erostasia, that is the “weighing of love.” Open to a variety of interpretations it is possibly that erostasia is very close to our own game "he loves me, he loves me not" when one seeks to know whether the object of their affection returns that affection or not. 

According to Greek mythology Anteros was the brother of Eros and the son of the god Mars and goddess Aphrodite; yet the Roman author Claudius Aelianus offers an alternative genealogy saying that Anteros was the outcome of the mutual love between the god Poseidon and Nerites [De Natura Animalium, 14.28]. Anteros in iconography bears many similarities to his brother Eros armed with either a golden club or a set of a bow and arrow, though Anteros is usually depicted with longer hair and two pairs of overlapping wings, like the ones of a butterfly. 

Even though Anteros has been an enigma in art and literature most of the time is set against his brother Eros, where the latter causes people to fall in love and in contrast, the former punishes those who refuse the love of others or fail to reciprocate love. In his book Anteros: a forgotten myth, author Craig E. Stephenson presents all myths about Anteros from ancient to early modern times, summarizing his traits as a god who “appears to represent a dark deity, an avenger of offences against the god of love, but he is also imagined as a counterforce without Eros cannot mature. (p. 12)” Consequently, in most cases Anteros complements, rather opposes Eros. 

Lorenzo Lotto. Detail from Venus and Cupid

This year beginning early March, planet Venus will be retrograde, opening a cycle where we will be given the opportunity to rethink our personal relationships, to re-evaluate what we seek in the companionship of others and whether we feel satisfied and fulfilled by them. It is a period where we may take in our hands our personal scales and like Aphrodite weigh the worth and value of those around us, weigh “our loves.” In this astrological context the scene of Erostasia can be perceived as a constructive image for self-reflection where the scales of Venus are used to remind us the flaws and shortcomings in our need to bond with, to love and be loved by other people. Likewise through this period, retrograde Venus will look in the face of Anteros/others for love and harmony, that is all reciprocal things needed in order for Eros/ love to blossom. 

As in the scene of erostasia where Venus weighs Eros and Anteros, Venus in astrology represents both the unhindered flow of love (Eros) and the influx of love (Anteros). It is a reciprocal action of loving, caring and sensuality for the persons involved. The scene of Erostasia bears one of the basic attributes associated with Venus the harmonious and balanced act of giving and receiving. The need for equilibrium in this Venusian arrangement is also attested in the etymology of the word Anteros: the preposition Anti and the noun Eros, where anti- in ancient Greek signifies something “in return for, in exchange for,” or “as a substitute for.” Therefore one may suggest that the scene of erostasia captures perfectly in an image this dynamic principle related to the astrological Venus as an exchange of energy with others through giving of self and receiving from others. 

The image on the right [ii] is another interesting iconographical example of erostasia where Aphrodite is accompanied this time by the god Hermes. By the same token we can also read in this scene the planetary principles of Venus and Mercury combined. Mercury is associated with the need for communication which is also part of a process involving the flow and influx of information. Looking through the erostasia, if Mercury finds difficulty to communicate his perceptions and ideas to the person which Venus wants to feel close in order to offer her love (Eros/flow), then there’s both an intellectual and emotional difficulty to reciprocate love (Anteros/influx). 

Finally, taking advantage of Venus starting her seemingly retrograde motion let’s weigh our urges and desires when we express and receive affection. Is this about a two-way movement of energy that leads to balanced relationships? In other words where does our scale attunes to, in harmony or discord? There is no better way to express this other than the myth that describes the birth and growth of Eros as recorded by the fourth-century CE philosopher Themistius : “When Aphrodite bore Eros, the lad was fair and like his mother in every way, save that he did not grow to a stature befitting his beauty not did he put on flesh; but he long remained at the size which he had at birth. This matter perplexed his mother and the Muses who nursed him, and presenting themselves before Themis they begged for a cure to this strange and wondrous mischance. So Themis spoke. “Why,” said she, “I will solve your difficulty, for you have not yet learned the nature of the child. Your true Eros, Aphrodite, might indeed be born by himself, but could not possibly grow by himself; if you wish Eros to grow you need Anteros. These two brothers will be the one of the same nature, and each will be the cause of the other’s growth; for as they see each other they will aloike grow, but if either is left alone they will both waste away.” [Themistius, Orations 24]. 

As a final thought, while the outcome of picking one petal off a flower to determine whether “he/she loves me … loves me not” may lie outside our control, we can always borrow the Venusian scales and hold the balance in our hands. If the outcome is not to your satisfaction you can alternatively start picking the feathers of Eros and Anteros wings. Have a wonderfully balanced Venus retrograde time!

 Bibliography:

• Stephen Arroyo, Astrology, Psychology and the Four Elements (CRCS Publications, 1978)
• Craig E. Stephenson, Anteros: A Forgotten Myth (Routledge, 2011)

IAM - Infinity Astrological Magazine

IAM-Infinity Astrological Magazine is a bimonthly online magazine, founded in 2015 by Serbian astrologer Smiljana Gavrančić. IAM is for professionals astrologers, students of astrology and for all astrology lovers.

Serbian astrologer Smiljana Gavrančić is the founding editor and owner of IAM. She specializes in exploring significant degrees in Mundane Astrology and her writings have appeared in the Astrological Journal and in The Mountain Astrologer blog and in ISAR’s International Astrologer.

As of November 2016, all issues of IAM have become part of AlexandriaiBase Project (www.alexandriaibase.org), a digital astrological database.

From March 2017, IAM is on featured in the Astrodienst (www.astro.com) section ''Understanding Astrology'' along with the Astrological Journal and the Mountain Astrologer.

IAM is associated with most relevant schools, journals and people in the astrological field.
You can download all IAM issues for free at the following link:  infinityastrologicalmagazine.com

---

[i] Apulian Red Figure amphora, British Museum, London (ca. 350 BCE)

[ii] Attic Red Figure Krater,   National Archaeological Museum, Athens (ca.  400 - 300 BCE)

Tie Your Sandals, Mercury Retrograde!

"So spake he [Zeus], and the messenger, Argeiphontes, 

failed not to hearken. Straightway he bound beneath 

his feet his beautiful sandals, immortal, golden, 

which were wont to bear him over 

the waters of the sea and over the boundless land 

swift as the blasts of the wind."

~Homer, The Iliad Book 24, 339-342

In Greek mythology, sandals with or without wings have been related to Hermes (Mercury), the only god in the Greek pantheon who freely crosses boundaries. In the astrological language, Hermes’ crossing of thresholds reminds a lot the customary turn of the planet Mercury from direct to retrograde and the opposite.

In the last book of the Iliad, we read that Achilles had been abusing Hector’s body to revenge the death of his best friend Patroclus. After twelve days, Zeus decided that this must come to an end and he sends Hermes, disguised as a soldier to guide the father of Hektor, king Priam through the Greek camp to receive Hektor’s body. It’s really interesting that this crossing takes place at night—which symbolically reminds the time when Mercury enters the shadow face, before turning retrograde. As soon as Hermes hears Zeus’ orders, he ties his “immortal sandals” to slip through the enemy’s camp, because he wants to offer consolation and closure to half-finished issues; it’s the sandals that they are going to secure his safe, soundless and hidden passage, alternating his role from the Messenger to the Conductor of souls…alternating from direct to retrograde movement. 

From this point, Hermes-Mercury takes upon an inward looking which is going to lead the mind to its own personal descent to the depths of the unconscious, so that to succeed in bringing to light what had remained hidden. Hermes in the story is dressing himself up the role that enables him to cross the boundaries between the Greek and the Trojan camps, the boundaries between the winners and the losers, the boundaries between the living king of Troy and his dead son. Complementary, planet Mercury ties his own sandals to carry our thoughts beyond our personal boundaries, during the retrograde time when by all appearances every action and communication has seized. Likewise, Hermes leads Priam through a river-boundary that separated the two camps, while the Greeks and the Trojans had agreed to an armistice. As we are called to cross our personal boundaries during the retrograde period and contemplate our past, Achilles is required to overcome his anger and grudge for his friend’s death, and let the dead body of Hektor to receive the customary rites. King Priam is also crossing his boundaries for, even a king he needs to find the courage and strength to meet the killer of his son and kiss his hand.

Hermes' sandals in this story and in general bear a special meaning which is related to the passage from one point/state to another. It was customary for the ancient Greeks to put in the graves of their beloved ones small clay boots, especially found in children’s tombs. It is not a coincidence that today in happy events we usually buy new shoes. In the ceremony of baptism, new shoes and clothes are presented to the one baptized to celebrate his/her admission to the Church. Even, when someone dies, he/she always has a pair of shoes on—maybe even a new one. So, probably there is a connection here with Hermes’ sandals and his crossing through boundaries. It is evident that shoes compliment symbolically a ceremonial act, but they also enable and provide crossing thresholds safely. Hey, even Hermes needed them!

So during this Mercury retrograde season, let’s tie our “mercurial sandals”, make our amendments and redefine our choices. This way, we can freely cross “over the waters of the sea and over the boundless land swift as the blasts of the wind”, just like Hermes did every time he put on his feet his beautiful immortal golden sandals.

Bibliography:

~Cursaru, G., "Les sandales d'Hermès, I. Les καλὰ πέδιλα homériques d'Hermès," Rivista di Filologia e di Istruzione Classica 140. 1 (2012) 20-61
~Greene L. and Sasportas H., The Inner Planets: Building Blocks of Personal Reality (Seminars in Psychological Astrology) [Samual Weiser (1993)]
~Yalouris, Ν., "Πτερόεντα Πέδιλα," BCH 77 (1953) 293-321.

Δέσε τα Πέδιλά σου, Ερμή Ανάδρομε !

Kαι μόλις το λόγο άκουσε [του Δία] ο μέγας Αργοφόνος [Ερμής], 

τα πέδιλα έδεσε τα ολόχρυσα, τα ωραία, 

τ’ άφθαρτα που τον σήκωναν σαν άνεμο επάνω

στην γη όλη την άπειρο και στα θαλάσσια πλάτη […] 

~~~Ομήρου Ιλιάδα, Ω 339-342

Αν και τα φτερωτά πέδιλα στην Ελληνική μυθολογία δεν είναι αποκλειστικό αξεσουάρ του θεού Ερμή, στο μυαλό μας είναι αυτά που τον χαρακτηρίζουν επάξια τόσο σαν ταχύ αγγελιοφόρο, αλλά και σαν το θεό που διασχίζει όρια. Τα πτερόεντα σανδάλια του Ερμή ή talaria όπως ονομάζονταν στα Λατινικά για τον αντίστοιχο αγγελιοφόρο-θεό των Ρωμαίων Mercury τον συνοδεύουν πάντα σαν υποδήματα στα πόδια του ή στην τέχνη απεικονίζονται εναλλακτικά σαν φτερά που βγαίνουν μέσα από τους αστραγάλους του, σαν αναπόσπαστο μέλος του σώματός του. Με φτερά ή χωρίς, τα πέδιλα έχουν συνδεθεί με τον Ερμή και σε πολύ ειδικές περιπτώσεις χρωματίζουν τη μοναδική του ιδιότητα, εκείνη που γίνεται πομπός, πορθμέας διασχίζοντας κατά βούληση τα σύνορα μεταξύ της ζωής και του θανάτου. Όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω, ο ρόλος του στη μυθολογία σαν πομπός, απηχεί και στην κίνηση που ετοιμάζεται να κάνει ο πλανήτης Ερμής αυτές τις μέρες, δηλαδή να αναδρομήσει.

  

Στην τελευταία ραψωδία της Ιλιάδας, ο Δίας αποφασίζει ότι πλέον μετά από δώδεκα μέρες κακοποίησης του νεκρού σώματός του Έκτορα από τον Αχιλλέα, η σωρός του πρώτου πρέπει να παραδοθεί στον πατέρα του, Πρίαμο. Στο επεισόδιο αυτό, είναι αρκετά ενδιαφέρουσα η παρακάτω λεπτομέρεια: ο Δίας δίνει εντολή όχι στον Ερμή, αλλά στην Ίριδα (τον θηλυκό-αγγελιοφόρο των θεών) να ειδοποιήσει τον Πρίαμο να πάει στον Αχιλλέα για να παραλάβει το νεκρό γιό του.  Για τον Ερμή, ο Δίας έχει ιδιαίτερη αποστολή, μία αποστολή στην οποία ο Ερμής γίνεται ο πομπός, ο προσωπικός ο οδηγός του Πριάμου όπου μυστικά και μέσα στη νύχτα θα οδηγήσει το βασιλιά της Τροίας στην σκηνή του Αχιλλέα για να ζητήσει το νεκρό σώμα του γιου του. 

Και για να φέρει σε πέρας το ρόλο του οδηγού, ο Ερμής φοράει τα χρυσά, αθάνατα πέδιλά του, ντύνεται στα πόδια του το ρόλο εκείνο όπου διασχίζει τα όρια. Τα όρια μεταξύ του στρατοπέδου των Αχαιών και των Τρώων, τα όρια μεταξύ των νικημένων και των νικητών, τα όρια μεταξύ του ζωντανού βασιλιά της Τροίας και του νεκρού γιου του. Είναι αυτός που με θεία εξουσιοδότηση θα συνοδεύσει το ζωντανό Πρίαμο στον κόσμο των νεκρών και είναι ο ίδιος που θα συνοδεύσει το νεκρό Έκτορα πίσω στην οικογένειά του. Ο Ερμής ακούγοντας την εντολή του Δία, σαν ένας θεός που αγαπά τις παρεμβάσεις αμέσως φοράει τον εξοπλισμό του, γιατί θέλει να προσφέρει μία ανακούφιση, ένα κλείσιμο σε μισοτελειωμένες υποθέσεις, και σαν σωστός πορθμέας είναι μέσα στις αρμοδιότητές του ότι θα το κάνει αθόρυβα και μυστικά. Και τα φτερωτά του πέδιλα εξασφαλίζουν αυτό το ασφαλές πέρασμα, εναλλάσσοντας τον παραδοσιακό ρόλο του αγγελιοφόρου με αυτόν του πομπού … με λίγη φαντασία από Ερμής Ορθόδρομος γίνεται Ερμής Ανάδρομος.

Όταν ο πλανήτης Ερμής γυρνάει ανάδρομος δεν σημαίνει αποκλειστικά ότι η επικοινωνία μας συναντά εμπόδια. Την περίοδο αυτή που ο Ερμής φαινομενικά παίρνει μία ιδιαίτερη κλίση υπάρχει η τάση να ενδοσκοπήσουμε, να επεξεργαστούμε ξανά τις ιδέες μας, τις πληροφορίες και τα μηνύματα που έχουμε λάβει όλο αυτόν τον καιρό πριν τα φιλτράρουμε και τα συνθέσουμε. Είναι το διάστημα εκείνο που μας δίνεται η ευκαιρία να αναπληρώσουμε όσα κενά έχουν δημιουργηθεί, να τελειώσουμε μισοτελειωμένες υποθέσεις, να ασχοληθούμε με τα ζητήματα του οίκου που διελαύνει στο χάρτη μας, έτσι ώστε να επαναχαράξουμε τη μελλοντική μας πορεία.

  

Και εδώ ο Ερμής αποφασίζει να δέσει τα πέδιλα στα πόδια του για να κάνει μία στροφή προς τα μέσα, να διασχίσει τα όρια γλιστρώντας σαν άνεμος στον αφρό των κυμάτων, γρήγορα, αθόρυβα, μυστικά. Και μάλιστα τη νύχτα, θυμίζοντας την κίνηση που κάνει ο πλανήτης όταν μπαίνει στη σκιά του λίγο πριν ξεκινήσει την ανάδρομη πορεία του.  Εδώ ο Ερμής σαν πομπός θα οδηγήσει τον νου στην προσωπική του κατάβαση, στα βάθη του ασυνείδητου, έτσι ώστε να ανασύρει και να ανακτήσει αυτό που είναι θαμμένο. Τα σανδάλια του Ερμή Ανάδρομου είναι κάτι παραπάνω από το όχημα της προσωπικής μετακίνησης, είναι αυτά που θα οδηγήσουν πέρα από τα όρια, αλλά και που θα καλύψουν αποστάσεις πάνω «από στεριές και θάλασσες σα φύσημα του ανέμου» όπως λέει ο Όμηρος. Είναι πολύ σημαντικό ότι η κινητικότητα μεταξύ των ορίων διέπεται από έλεγχο στην προσωπική μας σκέψη, αλλά και σωματική στάση για να φέρει σε πέρας ο Ερμής Ανάδρομος την πομπή που οδηγεί.

Ο Ερμής δένει τα σανδάλια του, βάζει στόχο, καταδύεται, ακολουθεί το πλάνο του και με ακρίβεια κάνει την υπέρβαση των ορίων στο πορθμείο των σκέψεών μας. Ο Ερμής διασχίζει απαρατήρητος τα όρια αυτά, όταν κάθε δράση και επικοινωνία έχει σταματήσει ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα, περνώντας  τον Πρίαμο στο στρατόπεδο των Ελλήνων διασχίζοντας το φυσικό όριο ενός ποταμιού, ώστε ο Αχιλλέας να υπερβεί τα όρια του θυμού και της εκδίκησης για το φίλο του Πάτροκλο και να παραδώσει το σώμα του νεκρού Έκτορα. Τα ίδια όρια υπερβαίνει και ο Πρίαμος, που αν και βασιλιάς της Τροίας  κάνει εκείνη τη στροφή προς τα μέσα του με οδηγό τον Ερμή για να βρει τη δύναμη να συναντήσει εκείνον που σκότωσε το γιο του και να του φιλήσει το χέρι.

Τα πέδιλα, λοιπόν, του Ερμή, αλλά και γενικότερα τα υποδήματα αποκτούν έναν ιδιαίτερο συμβολισμό που είναι άμεσα συνδεδεμένος με το πέρασμα από την μία κατάσταση σε μία άλλη. Στον Κεραμεικό, για παράδειγμα, το νεκροταφείο της αρχαίας Αθήνας έχουν βρεθεί σε ταφές πήλινα ομοιώματα παπουτσιών (μποτάκια). Ας θυμηθούμε ότι ακόμα και σήμερα τόσο σε χαρούμενες όσο και σε θλιβερές περιστάσεις υπάρχει η παρουσία των υποδημάτων, πέρα από τους πρακτικούς λόγους: στις βαφτίσεις ο/η νεοφώτιστος λαμβάνει το πρώτο ζευγάρι παπούτσια σαν δώρο, αλλά και στο θάνατο ο νεκρός φοράει τα παπούτσια του στην ταφή του. 

Πολύ πιθανόν αυτές οι δράσεις να σχετίζονται με τη λειτουργία που είχαν τα πέδιλα του Ερμή, αλλά και με το ρόλο του σαν πομπός. Τα πέδιλα ολοκληρώνουν ένα τελετουργικό αλλά και προστατευτικό ρόλο για το πέρασμα των ορίων σε άλλους κόσμους, που ακόμα και ο Ερμής τα χρειάζεται για να περάσει από τον κόσμο των θεών στον κόσμο των θνητών. 
Ας δέσουμε καλά στα πόδια μας και εμείς τα «πτερόεντα ερμήσια πέδιλα» και ας αναθεωρήσουμε, ας επαναπροσδιορίσουμε ό,τι έχουμε μέσα μας, ώστε διορθώνοντας την πορεία μας απελευθερωμένοι πια να διασχίσουμε μαζί του τα όρια «πάνω απ΄ τις απέραντες στεριές και τα πελάγη» (Ομήρου Οδύσσεια, ε 46).

Βιβλιογραφία:
~~~Cursaru, G., "Les sandales d'Hermès, I. Les καλὰ πέδιλα homériques d'Hermès," Rivista di Filologia e di Istruzione Classica 140. 1 (2012) 20-61
~~~Greene L. and Sasportas H., The Inner Planets: Building Blocks of Personal Reality (Seminars in Psychological Astrology) [Samual Weiser (1993)]
~~~Yalouris, Ν., "Πτερόεντα Πέδιλα," BCH 77 (1953) 293-321.