Οι Αστερισμοί στο Έργο του Vincent van Gogh.

"And whatever maybe out there

and whatever maybe true,

the beauty and the wonder,

how it moves me through and  through"

~Lori Henriques, "When I look into the night sky"

Το έργο του ζωγράφου Vincent van Gogh, "Έναστρη Νύχτα" [Starry Night, 1889] ίσως να είναι από τους λίγους πίνακες, που όχι μόνο έχουν αναπαραχθεί σε πολύ μεγάλο αριθμό αντιγράφων, αλλά και πολύ πιθανόν να τον βλέπουμε στην καθημερινότητά μας περισσότερο από κάθε άλλο έργο τέχνης. Ο πίνακας αυτός έχει αναλυθεί κυρίως μέσα από την ιδιόμορφη και πρωτοποριακή οπτική του δημιουργού του, μέσα από πινελιές που μεταφέρουν το θεατή σε φαντασιακά τοπία και του διεγείρουν συναισθήματα που αγγίζουν τα όρια της παραίσθησης. Εκτός όμως από αυτές τις προσεγγίσεις, μελετητές της "Έναστρης Νύχτας" έχουν προσπαθήσει να αναλύσουν αυτόν τον ουρανό χρησιμοποιώντας ως εργαλείο ερμηνείας, στην κυριολεξία τον ουρανό που γνωρίζουμε όλοι μας. Με τη βοήθεια λοιπόν της αστρονομίας θα δούμε πώς αυτό το έργο τέχνης συνθέτει μοναδικά το ρεαλισμό, τη φαντασία και το μυστηριακό, τρία στοιχεία που χρωματίζουν όσο τίποτα άλλο τη φυσιογνωμία του van Gogh.

Ο Ουρανός πάνω από το Saint-Remy

Αυτό που κυριαρχεί στον πίνακα είναι ένας βραδινός ενεργητικός ουρανός, ο οποίος πλαισιώνει μία σειρά από σπίτια σε ένα χωριουδάκι, ενώ στα αριστερά υψώνεται ένα κυπαρίσσι σαν να θέλει να αγγίξει την έναστρη νύχτα. Μελετώντας τον τρόπο που έχει αποδωθεί η Σελήνη ως προς τη φάση της και τη θέση της, αστρονόμοι υποστηρίζουν ότι αυτό που απεικονίζεται χρονικά είναι λίγο πριν ξημερώσει, περίπου στις 4 το πρωί και κοιτώντας την Ανατολή. Λαμβάνοντας υπόψη τις γεωγραφικές συντεταγμένες της πόλης Saint-Remy και την ημερομηνία 19 Ιουνίου 1889, όπου γνωρίζουμε ότι ο van Gogh βρισκόταν σε ένα ίδρυμα εκεί και είχε ολοκληρώσει τον πίνακά του, ο διευθυντής στο Griffith Park Observatory κατόρθωσε να ανασυνθέσει πώς ήταν ακριβώς ο ουρανός στην πραγματικότητα εκείνη την πρωϊνή ώρα (πάνω αριστερή εικόνα).

Παρατηρούνται, λοιπόν κατά πρώτο λόγο δύο φωτεινά σώματα που αντιστοιχούν στην ίδια σχεδόν θέση που και ο ζωγράφος έχει τοποθετήσει δύο αντίστοιχα, και κατά δεύτερο λόγο ένας αστερισμός σε τριγωνική διάταξη. Στον πραγματικό ουρανό βλέπουμε έτσι τον πλανήτη Αφροδίτη, όπου στον πίνακα παρουσιάζεται σαν ένας φωτεινός στροβιλιζόμενος δίσκος. Επιπρόσθετα, πάνω από την Αφροδίτη διακρίνεται ο αστερισμός του Κριού. Το μόνο που ουσιαστικά διαφέρει ανάμεσα στην ελαιογραφία και τον πραγματικό ουρανό είναι η διαφορετική φάση που βρίσκεται η σελήνη: ο van Gogh την αποδίδει σε φάση φθίνοντος μηνίσκου, ενώ στην πραγματικότητα η σελήνη βρισκόταν σε φθίνουσα αμφίκυρτη φάση (waning gibbous).

Αϋπνία και Παρατήρηση

Γνωρίζουμε ότι κατά τη διάρκεια της ζωής του ο van Gogh υπέφερε από αϋπνίες και συχνά ξυπνούσε πριν ξημερώσει για να μελετήσει τη θέα από το παράθυρό του στο Saint-Remy , όπου διέμενε. Σε μία απο τις επιστολές του σε ένα φίλο του, γραμμένη αρχές Ιουνίου σημειώνει: "Αυτό το πρωί είδα την εξοχή από το παράθυρό μου αρκετή ώρα πριν βγει ο ήλιος, και δεν υπήρχε τίποτα άλλο εκτός από το αστέρι της αυγής που φαινόταν πολύ μεγάλο." Το αστέρι της αυγής αναφέρεται φυσικά στον πλανήτη Αφροδίτη που εκείνη την περίοδο γνωρίζουμε ότι βρισκόταν στην ολοκλήρωση ενός οκταετούς κύκλου περιστροφής, κατά τη διάρκεια του οποίου η λάμψη της είναι χαρακτηριστική. Μάλιστα, αυτό ακριβώς το γεγονός κυριαρχούσε στις συζητήσεις της εποχής και οι αστρονόμοι ενθάρρυναν το κοινό να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για να παρατηρήσει αυτό το εξαιρετικό ουράνιο φαινόμενο--και όπως φαίνεται αυτό αποτυπώθηκε για πάντα στον πίνακα του van Gogh, ο οποίος ακριβώς το παρακολουθούσε να ανατέλει κάθε αυγή την άνοιξη/καλοκαίρι του 1889.

Το ενδιαφέρον του καλλιτέχνη για τη δραστηριότητα στον ουράνιο θόλο ήταν μεγάλο και η επιθυμία του να αποδώσει όσο πιο πιστά μπορούσε τις παρατηρήσεις του φαίνεται από μία άλλη επιστολή προς την αδερφή του. Παρατηρώντας το βραδινό ουρανό αναφέρει:"ότι κάποια αστέρια έχουν μία λάμψη κίτρινη, άλλα ροζ ή πράσινη, μπλε και το χρώμα του φυτού "μη με λησμόνει (μυοσωτίς)". Και χωρίς να θέλω να μακρηγορήσω είναι σαφές ότι το να βάλω απλά άσπρες κουκκίδες πάνω σε μία μαύρη-μπλε επιφάνεια δεν είναι αρκετό. "

Λεπτομέρεια από το έργο "Καφέ στη Βεράντα".
Διακρίνεται ο αστερισμός του Υδροχόου.

Λίγο μέτα από αυτό το γράμμα στην αδερφή του, σε ένα δεύτερο την ενημέρωνε ότι μόλις είχε ολοκληρώσει δύο άλλους πολύ γνωστούς σε εμάς πίνακες τον "Καφέ στη Βεράντα" και την "Έναστρη Νύχτα πάνω από τον ποταμό Rhône". Μία προσεκτική μελέτη έδειξε ότι ούτε και αυτοί είχαν ολοκληρωθεί επιπόλαια όσον αφορά την απεικόνιση του ουρανού. Γνωρίζοντας τη περίοδο και τον τόπο διαμονής του στην πόλη Arles, το έργο "Καφές στη Βεράντα" φωτογραφίζει τη νύχτα λίγο πριν τα μεσάνυχτα, εκείνη τη στιγμή που αν ο παρατηρητής κοιτάξει στο νοτιά θα δει κοντά στο ύψος του ορίζοντα τον αστερισμό του Υδροχόου. Και πράγματι, όπως φαίνεται και στη φωτογραφία, στο κέντρο περίπου του πίνακα ο ζωγράφος έχει αποδώσει τη κούπα του Υδροχόου που μοιάζει σαν ένα κεφαλαίο "Υ".

"Έναστρη Νύχτα πάνω από τον ποταμό Rhône"

Με τα ίδια μάτια φαίνεται πως ο van Gogh ζωγράφισε και το έργο "Έναστρη Νύχτα πάνω από τον ποταμό Rhône". Ο ίδιος σε ένα άλλο γράμμα σε έναν φίλο του σημειώνει ότι σε αυτόν τον έναστρο ουρανό συμπεριέλαβε τον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου. Η συγκριτική μελέτη του πίνακα με την εικόνα του πραγματικού ουρανού περίπου 9.00μμ, πάνω από την πόλη Arles, όπως τη παραδίδει το πλανητάριο δείχνει οτι ο ζωγράφος έδωσε μία κλίση στον αστερισμό προς τα πάνω. Όμως το γράμμα, ο ίδιος αναφέρει ότι αυτό έγινε επίτηδες για να συμπεριλάβει στο έργο του και τον Πολικό Αστέρα.

Ο Ουρανός στο ρόλο της Μούσας

Ιστορικοί της τέχνης, αν και κρατούν τις επιφυλάξεις τους για το βαθμό που ο  van Gogh θέλησε να αποδώσει με ρεαλισμό τους σχηματισμούς που παρατηρούσε στον ουρανό, συμφωνούν ότι το κλίμα της εποχής του και τα ερεθίσματά της σίγουρα δεν τον άφησαν ανεπηρέαστο. Η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για την εξερεύνηση όχι μόνο στη γη, αλλά και στον ουρανό είχε εξέχουσα θέση στην καθημερινότητα της εποχής. Η Διεθνής Έκθεση του 1899 χάρισε στο Παρίσι τον περίφημο πύργο του Eiffel στου οποίου την κορυφή είχε τοποθετηθεί μία ειδική πλατφόρμα με σκοπό ανάμεσα στα άλλα και την αστρονομική παρατήρηση. Ένα μεγάλο τηλεσκόπιο που είχε στηθεί εκεί επέτρεπε πλέον στους αστρονόμους να παρατηρήσουν τον ουρανό από μία ευνοϊκότερη θέση, πάνω από τα φώτα της πόλης, τη μολυσμένη ατμόσφαιρα και την ομίχλη. Περιοδικά της εποχής, όπως το L'Astronomie--σε αντίθεση με τις αντιρρήσεις πολλών για το στήσιμο αυτής της άκομψης μεταλλικής κατασκευής--παρομοίαζε μάλιστα τη κορυφή του προβολέα του πύργου σαν μία "τεχνητή Σελήνη" που κυριαρχεί από ψηλά σε όλο το Παρίσι και πήρε τη θέση του "εκλειπόντος Ηλίου." Έτσι λοιπόν, η αστρονομία είχε την τιμητική της στην Έκθεση αυτή: τηλεσκόπια ακριβείας, ηλιακά ρολόγια, μοντέλα του ηλιακού συστήματος, χάρτες απεικόνισης αστερισμών και της σελήνης, ουράνιες σφαίρες και οτιδήποτε αφορούσε την εξερεύνηση του ουρανού.

Εικόνα γαλαξία από το βιβλίο του C. Flammarion, 

"La pluralité des mondes habités"

Όσον αφορά το van Gogh, φαίνεται πως μετέφερε στις πινελιές του αυτό το ενδιαφέρον, επηρεασμένος από σημαντικά έντυπα και βιβλία της εποχής αντίστοιχου περιεχομένου. Συγκεκριμένα στο έργο του Έναστρη Νύχτα χαρακτηριστική θέση έχει η μεγάλη ουράνια σπείρα που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος του πίνακα. Εικόνες κομητών και γαλαξιών σε μορφή σπείρας ήταν αρκετά διαδεδομένες μέσα από το έργο του σύγχρονου Γάλλου συγγραφέα και αστρονόμου C. Flammarion (επίσης εκδότη του περιοδικού L'Astronomie). Αν και δεν έχουμε επιβεβαιωμένες πληροφορίες ότι ο van Gogh είχε διαβάσει έργα του δεύτερου, όπως το "La pluralité des mondes habités" (μτφρ.= "Το πλήθος των κατοικημένων κόσμων" [1862]), οι εικονογραφικές ομοιότητες ανάμεσα στην Έναστρη Νύχτα και στα κείμενα και την εικονογράφιση των βιβλίων του Flammarion είναι αξιοσημείωτη.

Λεπτομέρεια από την "Έναστρη Νύχτα".

Για παράδειγμα, ο Flammarion σε μία περιγραφή του για το γαλαξία μας είναι σαν να χρησιμοποιεί τις λέξεις με τον ίδιο τρόπο που ο van Gogh χρησιμοποίησε τη μορφή και το χρώμα: "ένα ασπριδερό ίχνος υψώνεται σαν ένα εναέριο τόξο κατά μήκος του έναστρου θόλου. Το μάτι ανακαλύπτει περίεργες ανωμαλίες: σε αυτό το σημείο ρέει σαν ένας ουράνιος ουρανός σε μία στενή και μονότονη κοίτη. Στο άλλο σημείο διαχωρίζεται σε δύο κλαδιά και παρακάτω φαίνεται να σκίζεται σε κομμάτια, όπως οι άνεμοι του ουρανοί χτενίζουν ένα κομμάτι υφάσματος."

Ζωγραφίζοντας τον Ουράνιο Παλμό

Για το τέλος αφήσαμε ένα άλλο ουρανό από το έργο του van Gogh με τίτλο "Δρόμος με ανθρώπους που περπατούν, άμαξα, κυπαρίσσι, αστέρι και μισοφέγγαρο" [1890]. Ας δούμε πώς ο ίδιος ο καλλιτέχνης μιλάει για το έργο του συγκρίνοντάς το με το αρχικό του σχέδιο: "Κράτησα το κυπαρίσσι μαζί με ένα αστέρι από εκεί χαμηλά, μία τελευταία προσπάθεια--ένας βραδινός ουρανός με ένα φεγγάρι χωρίς λάμψη, μία λεπτή ημισέληνος που μόλις προβάλλει από τη θαμπή σκιά που ρίχνει η γη--ένα αστέρι με υπερβολική λάμψη, με απαλή φωτεινότητα ροζ και πράσινου χρώματος πάνω στο κυανό ουρανό [...]". Εφαρμόζοντας σύγχρονες αστρονομικές τεχνικές και γνωρίζοντας τη χρονική περίοδο ολοκλήρωσης του συγκεκριμένου πίνακα, ο καλλιτέχνης έβλεπε στην πραγματικότητα το πιο φωτεινό άστρο από τον αστερισμό του Ωρίωνα στον ορίζοντα, το α του Ωρίωνα γνωστό και ως Μπετελγκέζ/Βετελγόζης (Betelgeuse). Αν και στον πίνακα φαίνεται μόνο ένα εξαιρετικά λαμπρό αστέρι, ο πραγματικός ουράνιος θόλος εκείνη τη στιγμή φιλοξενούσε στη γραμμή του ορίζοντα, άλλο έναν γνωστό αστερισμό αυτό του Σειρίου που φαίνεται λίγο πιο χαμηλά στον πίνακα. Λόγω όμως της πυκνότητας της ατμόσφαιρας καθώς ο Σείριος βρίσκεται χαμηλότερα τον έκανε να φαίνεται λιγότερο λαμπερός σε σχέση με τον Μπετελγκέζ. Παρόλο αυτά, αυτό που περιγράφει ο van Gogh με λέξεις ως άστρο που εκπέμπει "ροζ και πράσινο χρώμα" πιθανότατα να περιγράφει τον Σείριο και το χαρακτηριστικό του τρεμόπαιγμα στα μάτια ενός παρατηρητή. Είναι αλήθεια ότι λίγα αστέρια είναι τόσο λαμπερά, ώστε να φαίνονται τόσο καθαρά  και να δείχνουν την εναλλαγή των χρωμάτων τους καθώς πάλλονται. Ο Σείριος είναι ένα από αυτά. 

Ενώνοντας τις κουκκίδες ... 

Οποιαδήποτε προσέγγιση και αν υιοθετήσουμε για την ερμηνεία των έναστρων ουρανών στο έργο του van Gogh δεν υπάρχει αμφιβολία για το μεγάλο βαθμός εξοικείωσής του με αυτόν, αλλά και της βαθύτερης ανάγκης του να τον ενσωματώσει στον ψυχισμό του. Δύο χρόνια πριν την αυτοκτονία του έγραφε σε έναν φίλο του σχετικά: "κοιτάζοντας τα άστρα πάντα με κάνει να ονειρεύομαι, τόσο απλά όπως οραματίζομαι μαύρες κουκκίδες να αναπαριστούν τις πόλεις και τα χωριά πάνω σε έναν χάρτη. Και τότε, ρωτώ τον εαυτό μου, γιατί οι λαμπερές κουκίδες στον ουρανό δεν είναι τόσο προσιτές όπως οι μαύρες κουκκίδες σε ένα χάρτη της Γαλλίας; Όπως παίρνουμε το τρένο για να φθάσουμε στο Tarascon ή στο Rouen, έτσι επιλέγουμε το θάνατο για να φθάσουμε ένα αστέρι."

Ενδεχομένως, τα λόγια του van Gogh να μην προξενούν αισιόδοξα συναισθήματα, όμως επιβεβαιώνουν και ότι ο ουρανός είναι παντού γύρω μας και τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε και παίζει στη βιωματική εμπειρία για τον κάθε άνθρωπο. Στα μάτια ενός παρατηρητή μία πόλη σε έναν χάρτη είναι μόνο μία κουκκίδα και ένας αστερισμός στον πίνακα της "Έναστρης Νύχτας" είναι μερικές απείθαρχες πολύχρωμες πινελιές. Αν η απόσταση ανάμεσα στην κουκκίδα και την πραγματική πόλη φαίνεται μεγάλη, αν η απόσταση ανάμεσα στην πινελιά και άστρα φαίνεται αγεφύρωτη, ο δρόμος που τα ενώνει περνάει μέσα από τα ουράνια μονοπάτια, φωτεινά και σκοτεινά μαζί. Γιατί οι έναστροι ουρανοί γεννιούνται πάντα πάνω σε βραδινό καμβά.
~~~
Βιβλιογραφία
~ed. by F. Silva and N. Campion, "Skyscapes. The Role and Importance of the Sky in Archaeology"[UK, 2015].
~Boime, A., "Van Gogh's Starry Night: A history of matter and a matter of history," Arts 59 (1984) 86-103.
~Whitney, C.A., "The Skies of Vincent van Gogh," Art History 9.3 (1986) 351-362.

Ομιλία: "Στα Γόνατα των Θεών: από την Ανάγκη στη Mater Astrologia" [video]

"Ένα λάθος μπορεί να γίνει η αφορμή

για να ξετυλιχτεί το πεπρωμένο."

~J. Campbell, "Ο Ήρωας με τα Χίλια Πρόσωπα"

Στο βίντεο που ακολουθεί μπορείτε να παρακολουθήσετε την εισήγησή μου στο πλαίσιο της εκδήλωσης για το Χειμερινό Ηλιοστάσιο 2015 που διοργάνωσαν οι "Φίλοι Αστρολογίας Ελλάδας", στην Αθήνα, 20 Δεκεμβρίου 2015. Ο τίτλος της ομιλίας μου ήταν "Στα Γόνατα των Θεών: από την Ανάγκη στη Mater Astrologia." Ακολουθεί περίληψη της εισήγησής μου και το βίντεο της ομιλίας μου με τις συνοδευτικές διαφάνειες παρουσίασης [ppt].

Περίληψη: Το ουράνιο στερέωμα ήταν το κατεξοχήν σημείο που ο άνθρωπος βίωσε για πρώτη φορά μία μορφή τάξης. Αυτή η εμπειρική παρατήρηση της αρμονίας του ουρανού δημιούργησε συχνά στον άνθρωπο το εξής δίλημμα: πόσο αυτή η νομοτέλεια των ουρανών καθορίζει τις επιλογές του και τη ζωή του; Στον Όμηρο η απάντηση αυτή συνδέεται με τη φράση ότι το μέλλον βρίσκεται "στα γόνατα των θεών". Η εικονογραφία της διαδικασίας του γνεσίματος σε σχέση με τη μοίρα των ανθρώπων παρέμεινε ζωντανή και στην πλατωνική φιλοσοφία, και συγκεκριμένα με τις τρεις Μοίρες και την Ανάγκη, στης οποίας τα γόνατα γυρίζει ένα ξεχωριστό αδράχτι. Πώς λοιπόν συνδέεται η ομηρική φράση «στα γόνατα των θεών», με το αδράχτι της Ανάγκης που αναφέρει ο Πλάτωνας στην "Πολιτεία" και τις τροχιές των πλανητών; Ποιος τελικά "γνέθει" το μέλλον του ανθρώπου;

Η Ομιλία

Hennessy: το Κονιάκ των 3 Αστέρων και των 12 Ζωδίων

Αν και από ψηλά τα φώτα των πόλεων μοιάζουν να τρεμοπαίζουν όπως τα αστέρια, συχνά μας διαφεύγει πόσο πολύ ήμαστε αποκομμένοι από τον ουρανό.  Παρόλο αυτά, στην καθημερινότητά μας η γλώσσα των αστεριών, των πλανητών και του σύμπαντος είναι παντού. Το τυχερό μας άστρο μάς έχει "σώσει" πολλές φορές από τις λιγοστές σκοτεινές γωνιές της πόλης μας, αυτές τις γωνιές που αν ήταν περισσότερες θα βλέπαμε πιθανόν και άλλα τυχερά αστέρια. Ακούμε για αστέρες του κινηματογράφου, της μουσικής και των τεχνών. Παρακολουθούμε τα αστέρια του στίβου, που όταν ανεβαίνουν στο βάθρο, οι σημαίες της πατρίδας τους ανεμίζουν στις οθόνες της τηλεόρασής μας τον ανατέλλοντα ήλιο, την ημισέληνο, πολλά ή λίγα αστέρια. Είναι αλήθεια ότι προσθέτοντας όλο αυτό το τεχνητό φως στη ζωή μας για να νοιώσουμε την ασφάλεια, ξεχάσαμε ότι εκείνο το μέρος που για πρώτη φορά ο άνθρωπος κοίταξε και αναζήτησε την τάξη, ώστε να νοιώσει ασφάλεια ήταν ο ουρανός. Εκεί βρήκε εξ αρχής τους προσωπικούς του δεσμούς με το σύμπαν, ορμώμενος στην αρχή από φόβο και δέος, όμως αργότερα μετουσιώνοντας τη σχέση αυτή μέσα από την καλλιτεχνική έκφραση. Η ιδέα της ανύψωσης της ανθρώπινης ψυχής και της μεταμόρφωσης σε ένα αιώνιο λαμπρό αστέρα άφησε έντονα το αποτύπωμά της στην καλλιτεχνική έκφραση του κόσμου μας. 

Τον περασμένο αιώνα η παρουσία της αστρονομίας και αστρολογίας μέσα στην τέχνη ή γενικότερα στην εικονογραφία, όπως ο τομέας της έντυπης διαφήμισης ήταν πιο ζωντανή, ίσως γιατί η καθημερινότητά μας δεν ήταν τόσο λουσμένη στο φως. Ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι μία σειρά διαφημιστικών πόστερ που κυκλοφόρησαν μεταξύ 1934/1935 για την προώθηση του γνωστού γαλλικού κονιάκ 3 αστέρων, Hennessy. Η σειρά αυτή αφορά δώδεκα εικόνες, οι οποίες αντλούν τη θεματογραφία τους από το ζωδιακό κύκλο και έχουν φιλοτεχνηθεί από τον Paul-Robert Bazé. Έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον ότι κάθε ένα από αυτά τα έργα δείχνει μία βαθιά γνώση για τον συμβολισμό και τα αρχέτυπα που είναι συνδεδεμένο κάθε ζώδιο ξεχωριστά, γεγονός που έως έναν βαθμό επιβεβαιώνει την εξοικείωση τόσο του καλλιτέχνη όσο και του κοινού που απευθύνεται στη "γλώσσα των αστερισμών" τα προηγούμενα χρόνια. 

Κάθε εικόνα παρουσιάζει μία συγκεκριμένη σκηνή από ένα μύθο ή μία σύνθεση συμβολισμών που έχουν συσχετιστεί με το κάθε ζώδιο. Στην κορυφή της διαφήμισης αποτυπώνεται η εικόνα του ζώου ή του αντικείμενου που αφορά το κάθε ζώδιο, ακολουθεί ο αντίστοιχος αστρικός σχηματισμός του όπως αυτός διαγράφεται στον ουρανό, και πάνω σε αυτά κυριαρχούν τρία αστέρια, τα οποία αναφέρονται στα έτη παλαίωσης του κονιάκ. Ο καλλιτέχνης δανείζεται για όλες τις ζωδιακές απεικονίσεις γνωστά εικονογραφικά παραδείγματα που προέρχονται από το έργο του Alexander Jamieson, Celestial Atlas [1822] (δες τις συμπληρωματικές εικόνες που συνοδεύουν  κάθε ζωδιο παρακάτω.) Τα λόγια που πλαισιώνουν κάθε εικόνα στο κάτω μέρος δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για όσους γευτούν το Hennessy ότι πρόκειται για ένα κονιάκ διαχρονικό και σε άμεση σχέση με την ιστορία του σύμπαντος και τον κύκλο της ίδιας της ζωής, το ζωδιακό κύκλο. Αναφέρεται: "κάτω από κάθε ζώδιο, σε κάθε εποχή, Hennessy. Το όνομα του διάσημου κονιάκ." Αυτό που ακολουθεί είναι μία παρουσίαση των 12 αυτών διαφημιστικών πόστερ μαζί με μία σύντομη ανάλυση, χωρίς φυσικά να εξαντλούνται όλα τα επίπεδα ανάγνωσής τους.

Κριός-Le Bélier

Αυτό που κυριαρχεί στην εικόνα αυτή είναι ένα φυσικό τοπίο στην ακμή της άνθισής του διατυμπανίζοντας τον ερχομό της άνοιξης, καθόλου τυχαίο μια και το ζώδιο του Κριού είναι εκείνο που ανοίγει την αυλαία του ζωδιακού με την εαρινή ισημερία. Πρόκειται για τον ερχομό της νέας ζωής, συνδέεται με το αρχέγονο πυρ που φέρει μέσα του την καυτή γονιμοποιό ενέργεια της δημιουργίας, η οποία πραγματώνεται στο ζώδιο του Κριού. Πρόκειται για μία ενέργεια εξωστρεφή και άκρως ανεξέλεγκτη--όπως και αυτή του ζώου του Κριού-- την οποία διοχετεύουν οι πρώτες ζεστές ηλιακές ακτίνες και η αύξηση του φωτός μετά την εαρινή ισημερία. 

Η δημιουργία αυτή πραγματώνεται μέσα από την ένωση του αρσενικού και του θηλυκού όπου εδώ πιθανόν αντιπροσωπεύονται τόσο από το νεαρό ζευγάρι στο κέντρο της εικόνας, (παραπέμποντας πιθανόν στο πρώτο ζευγάρι των ανθρώπων στη Γη μπροστά από το Δέντρο της Ζωής), όσο και από το αντίστοιχο κριάρι με το ζευγάρι του στα αριστερά. Θυμίζοντας την ιστορία των πρωτοπλάστων σύμφωνα με την ιουδαϊκή, τη χριστιανική και την ισλαμική παράδοση, ο Αδάμ είναι ο πρώτος άνθρωπος στον οίκο του Κριού. Αντίστοιχα, η Εύα έχει συνδεθεί με αρκετά μυθολογικά αρχέτυπα όπως αυτό της Ήρας, της συζύγου του Δία, πράγμα που δικαιολογεί και την απεικόνιση του ιερού της πουλιού, του παγωνιού δίπλα στη νεαρή γυναίκα. 

Ταύρος-Le Taureau

Εάν ο Κριός ενσαρκώνει τη σπορά και την εκκίνηση, το δεύτερο ζώδιο, ο Ταύρος ενσαρκώνει τη στιγμή της σύλληψης-κτήσης προσφέροντας τη μήτρα της Γης, που είναι απαραίτητη να υποδεχθεί το σπέρμα του Κριού και να υποστηρίξει σταθερά, πρακτικά και επίμονα τη νέα ζωή. Εδώ η ζωή μορφοποιείται και σμιλεύεται.  Όπως και στην προηγούμενη εικόνα και εδώ κυριαρχεί ένα ανοιξιάτικο τοπίο βρισκόμενοι στο δεύτερο ζώδιο της άνοιξης. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα απεικονίζεται ο μύθος της "Αρπαγής της Ευρώπης" από το Δία, ο οποίος την ερωτεύτηκε και μεταμορφώθηκε σε λευκό ταύρο για να την αποπλανήσει, αφού κρύφτηκε μέσα στα κοπάδια του πατέρα της (διακρίνονται στο βάθος της εικόνας). 

Eνώ λοιπόν η Ευρώπη μάζευε λουλούδια για να φτιάξει γιρλάντες μαζί με τις φίλες της, θαύμασε τον άσπρο ταύρο και τότε ο Δίας την άρπαξε στην πλάτη του και τη μετέφερε στο νησί της Κρήτης για να ενωθεί μαζί της. Μετά από αυτό ο Δίας ανακατασκεύασε το λευκό ταύρο και τον έκανε αστερισμό στον ουρανό, καταλαμβάνοντας έτσι τη θέση του στο ζωδιακό κύκλο. 

Δίδυμος-Les Gémeau 
Ευμετάβλητο εκ φύσεως και αεικίνητο, όπως ο πλανήτης κυβερνήτης του, ο Ερμής, το ζώδιο των Διδύμων στην επόμενη εικόνα αντιπροσωπεύεται από τους Κάστωρ και Πολυδεύκη, γνωστοί και σαν Διόσκουροι, γιοι του Δία και της Λήδας. Εδώ συγκεκριμένα τα δύο αδέρφια απεικονίζονται έφιπποι, συμμετέχοντας στο κυνήγι του περίφημου αγριογούρουνου της Ελληνικής μυθολογίας, τον Καλυδώνιο κάπρο.  
Το ενδιαφέρον εδώ βρίσκεται ότι, εκτός από τον αστερισμό των Διδύμων που εικονίζεται μέσα από τους Διόσκουρους, ο καλλιτέχνης συμπληρώνει στο σκηνικό του κυνηγιού και έναν σκύλο. Δεν πρόκειται όμως για μία απλά λεπτομέρεια. Τοσο εικονογραφικά, όσο και αστρολογικά πρόκειται για την απεικόνιση του πιο δημοφιλούς σκύλου των ουρανών, τον Σείριο (Ο Άλφα του Μεγάλου Κυνός-Canis Major). Αν δούμε και τη χωροταξία των αστερισμών στον ουράνιο θόλο, η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία, ο Σείριος αναπαριστά σύμφωνα με τη μυθολογία έναν από τους σκύλους του κηνυγού Ωρίωνα, του οποίου ο αστερισμός βρίσκεται νότια του αστερισμού του Ταύρου και των Διδύμων. 

Καρκίνος-Le Cancer
Στην εικόνα αυτή κυριαρχεί ένα ελάφι, το ιερό ζώο της θεάς Άρτεμης η οποία συνδέεται με τη Σελήνη, τον αστρολογικό κυβερνήτη του ζωδίου του Καρκίνου. Στην αστρολογική ερμηνεία των 12 Άθλων του Ηρακλή, η συγγραφέας Alice Bailey αναφέρει ότι ο άθλος που αφορά το ζώδιο του Καρκίνου παρουσιάζει τον Ηρακλή να κυνηγάει την έλαφο που ανήκε τόσο στη Diana, την κυνηγό των ουρανών όσο και στην Άρτεμη τη θεά της Σελήνης. Στην Ελληνική μυθολογία πρόκειται για τη λεγόμενη Κερυνίτιδα Έλαφο, προτατευόμενο ζώο της Άρτεμης, το οποίο περιγράφεται με χρυσά κέρατα και χάλκινες οπλές. 

Στο βάθος της εικόνας πιθανότατα να είναι ο Ηρακλής, ο οποίος λέγεται ότι κυνηγούσε την έλαφο για ένα ολόκληρο χρόνο σε όλη την Ελλάδα μέχρι που την κέντρισε και την τραυμάτισε όταν αυτή σταμάτησε για να πιει νερό. Παρατηρήστε ότι το ελάφι εδώ απεικονίζεται μπροστά από την κοίτη ενός ποταμιού. Αν και εικονογραφικά η ανδρική μορφή δεν θυμίζει σε μεγάλο βαθμό την τυπική μορφή του Ηρακλή, το γεγονός ότι είναι σχεδόν γυμνή δίπλα σε ένα καπέλο παραπέμπει πιθανόν στο θερινό ηλιοστάσιο, την έναρξη του καλοκαιριού στις 21 Ιουνίου, όταν δηλαδή ο Ήλιος ξεκινάει να διατρέχει τον αστερισμό του Καρκίνου. 

Λέων-Le Lion
Ο μύθος που έχει συσχετιστεί κλασσικά με το ζώδιο του Λέοντα δεν είναι άλλος από τον πρώτο άθλο του Ηρακλή και του Λιονταριού της Νεμέας. Ο Ήλιος, ο πλανητικός εκπρόσωπος του Λέοντα εκπέμπει τη Ζωοποιό του και Δημιουργική του Δύναμη, που χωρίς αυτή η παρουσία της ζωής θα ήταν ανύπαρκτη. Εδώ ο άνθρωπος γεννιέται, αυτοεκφράζεται, είναι βασιλιάς, είναι αυτόφωτος σαν τον Ήλιο, είναι σταθερός και εκφράζει το Εγώ του απόλυτα, ολοκληρώνοντας με άλλα λόγια αυτό που ξεκίνησε ο Κριός. Ο Ηρακλής, λοιπόν, για την Ελληνική μυθολογία αποτελεί την προσωποποίηση του ηλιακού ήρωα που ξεκινάει το ταξίδι της προσωπικής του αναζήσης για να εκφράσει πραγματικά την ατομική μοναδικότητά του. 

Παρθένος-Le Vierge 
Η φιγούρα που κυριαρχεί στα αριστερά της εικόνας αποτελεί τη μεγάλη μυθική μορφή που βρίσκεται πίσω από την Παρθένο: είναι η Μεγάλη Μητέρα, η Magna Mater, η οποία κάθε άλλο παρά παρθένος ήταν. Στην πραγματικότητα  ο μύθος την παρουσιάζει ως μεγάλη και γόνιμη Εταίρα, η οποία είναι παρθένος με την έννοια ότι είναι αυτάρκης. Δεν είναι έτσι τυχαίο ότι εδώ η γυναικεία μορφή, πιθανότατα η προσωποποίηση της Δήμητρας-Ceres φέρει στα χέρια της γεμάτα καλάθια παραπέμποντας και στην έναρξη της εποχής του τρύγου που συμβαίνει στο μεγαλύτερο μέρος του Σεπτεμβρίου, τον γενέθλιο μήνα του ζωδίου.

Ο οξυπύθμενος αμφορέας στα δεξιά της εικόνας, δοχείο που στην κλασσική αρχαιότητα χρησιμοποιούταν για την αποθήκευση του κρασιού, αποτελεί ακόμα ένα στοιχείο που ταιριάζει με τις αντίστοιχες δραστηριότητες της εποχής. Στο πρόσωπο λοιπόν της Παρθένου αντικατοπτρίζεται η αυτάρκεια εκφραζόμενη αυτόνομα, χωρίς σύζυγο, προσφέροντας τη θηλυκότητά της ελεύθερα, όπου εκείνη έκρινε. Προσέξτε ότι εμφανίζεται με δύο μικρά παιδιά, αλλά χωρίς σύζυγο κάτι που παραπέμπει ανάμεσα στα άλλα και στη μεταγενέστερη σύνδεσή της με την Παρθένο Μαρία στους μεσαιωνικούς χρόνους.

Ζυγός-La Balance 

Στην εικόνα αυτή κυριαρχεί το στοιχείο της διπολικότητας, των αντιθέτων, αλλά και της σύζευξης. Η εικόνα αυτή χρονικά συνδέεται με την έναρξη του φθινοπώρου και τις αντίστοιχες γεωργικές εργασίες. Το ζώδιο του Ζυγού   εγκαινιάζει τη φθινοπωρινή ισημερία, την εποχή όπου ο Ήλιος αρχίζει να χάνει τη λάμψη του και η μέρα αρχίζει να μικραίνει. Η έννοια της ισορροπίας σαν απώτερος σκοπός του Ζυγού παρουσιάζεται εδώ μέσα από το ζεύγος των γεωργών, οι οποίοι κατευθύνουν ένα άλλο ζευγάρι βοδιών που οργώνουν τη Γη. Όπως λοιπόν με την ισημερία πραγματοποιείται η ισορροπία της μέρας και της νύχτας στον ουρανό, έτσι και στη γη αναζητά να πετύχει την ισορροπία.

Σκορπιός-Le Scorpion 

Για το ζώδιο του Σκορπιού ο εικονογράφος επέλεξε έναν μύθο που συνδέεται με τον υιό του Ηλίου, Φαέθωνα. Μία μέρα ο Φαέθων ζήτησε από τον πατέρα του να τον αφήσει να οδηγήσει το περίφημο άρμα του. Ο Ήλιος, αν και διστακτικός αποφάσισε να τον αφήσει αφού προηγουμένως είχε ορκιστεί στα νερά της Στυγός ότι δεν θα χαλούσε κανένα χατήρι του υιού του. Όταν όμως τα λευκά άλογα του άρματος αντίκρισαν τον αστερισμό του Σκορπιού στον ουρανό, αφηνίασαν με αποτέλεσμα ο Φαέθων να χάσει τον έλεγχό τους στην προσπάθειά του να αποφύγει το θανατηφόρο δάγκωμα της σηκωμένης ουράς του Σκορπιού. Η διατάραξη αυτή στην ροή της ηλιακής ενέργειας είχε καταστροφικά αποτελέσματα για τη Γη. 

Όταν το άρμα απομακρυνόταν η Γη πάγωνε, ενώ όταν το άρμα πλησίαζε πολύ κοντά εκείνη καιγόταν από τις φλόγες του Ηλίου μετατρέποντας τις εύφορες εκτάσεις στην Αφρική σε ερήμους. Η παρέμβαση του Δία ήταν σωτήρια όταν σταμάτησε την τρελή πορεία του άρματος κατακεραυνώνοντας τον Φαέθωνα, ο οποίος γκρεμίστηκε στον Ηριδανό ποταμό.  

Τοξότης-Le Sagittaire

Η σύνθεση της συγκεκριμένης εικόνας συνδέεται με το Δία, κυβερνήτη του ζωδίου του Τοξότη και τον μεγαλύτερο σε διαστάσεις και μάζα πλανήτη του Ηλιακού μας συστήματος. Λόγω αυτών των χαρακτηριστικών καθώς και ότι καταλαμβάνει τη μεγαλύτερη έκταση σαν αστερισμός του ζωδιακού στο ουράνιο στερέωμα έχει συνδεθεί και με την ευδαιμονία, την επέκταση, την ευκαιρία και την τύχη. Εν δυνάμει, είναι ένας δεύτερος Ήλιος στην ουράνια γειτονιά μας. Όταν ο Ήλιος διατρέχει το ζώδιο του Τοξότη είναι και εκείνη η εποχή όπου σε παραδοσιακές θρησκείες έχουμε την έλευση του φωτός μέσα από τη γέννηση ενός σωτήρα, όπως για παράδειγμα ο Μίθρας ή ο Χριστός.  

Λίγο πριν ο Ήλιος σταθεί στο χαμηλότερο σημείο του ορίζοντα με το χειμερινό ηλιοστάσιο στις 21 Δεκεμβρίου, ο άνθρωπος απαλλαγμένος από την πάλη με τις εμμονές και τα πάθη του προηγουμένου ζωδίου του Σκορπιού, ξαναβγαίνει στο Φως, στην κοινωνία και αναζητάει αρχές, πρότυπα, νόμους, δομές που συνήθως βρίσκει μέσα από την ενασχόλησή του με τις επιστήμες, τη φιλοσοφία, τη θρησκεία. Δεν είναι έτσι τυχαίο ότι ο καλλιτέχνης εδώ επιλέγει να αποτυπώσει τους Τρεις Μάγους, οι οποίοι χρησιμοποίησαν την αστρολογία-αστρονομία για προσδιορίσουν τη μέρα και τον τόπο της γέννησης του Ιησού. Μέσα από την εικόνα αυτή των σοφών που φέρουν δώρα από χώρες μακρινές δένουν νοηματικά τα χαρακτηριστικά εκείνα που έχουν αποδωθεί στο ζώδιο του Τοξότη: ταξίδια, εξωτερικό, επέκταση, σοφία, αισιοδοξία. Φυσικά δεν θα πρέπει να παραλήψουμε εδώ τη σύνδεση με τον πιο διάσημο κένταυρο στη μυθολογία, το Χείρωνα, ο οποίος σαν ένας τέταρτος μάγος τοξεύει δείχνοντας με το τόξο του το Αστέρι της Βηθλεέμ. Είναι ο σοφός, ο δάσκαλος, ο φιλόσοφος στον οποίο μαθητεύουν οι γιοι των πιο σημαντικών βασιλέων της αρχαίας Ελλάδας για να διευρύνουν και να αναπτύξουν τις απαραίτητες ικανότητες για έναν σωστό ηγέτη. 

Αιγόκερως-Le Capricorne
Εκτός από τη Δύση, η αστρολογία και η αστρονομία αναπτύχθηκαν φυσικά και στον Αραβικό κόσμο, ο οποίος και τις ανέπτυξε ειδωμένες μέσα από το δικό του πρίσμα. Το αραβικό ωροσκόπιο βασίζεται πάνω σε ένα μοντέλο ερμηνείας χρησιμοποιώντας 12 χαρακτήρες ανθρώπων που αντιστοιχούν στους 12 μήνες, δηλαδή ανάλογα με τη θέση που βρίσκεται ο Ήλιος κάθε φορά. Συμπληρωματικά, σε αυτή τη θέση ανήκει και ένα όπλο, ανάλογα με το μέγεθός τους, αλλά και το από πόσο μακρυά θα μπορούσαν να φέρουν το πλήγμα στον εχθρό. Έτσι στη συγκεκριμένη εικόνα βλέπουμε μία σκηνή κυνηγιού, όπου ο ένας κυνηγός είναι έτοιμος να βάλλει το θήραμά του με μία σφεντόνα, χαρακτηριστικό όπλο για όσους είναι γεννημένοι την περίοδο που αντιστοιχεί στη Δυτική αστρολογία με το ζώδιο του Αιγόκερου. Αν και μικρή σε μέγεθος, η ζημιά που μπορούσε να κάνει από μακρυά είναι μεγάλη [δες εδώ]. Με αυτό τον τρόπο κάθε όπλο φέρει τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης ζωδιακής ιδιοσυγκρασίας. Το ενδιαφέρον σε αυτή την προσέγγιση είναι ότι εξελικτικά κάποιος μπορεί να αλλάξει το όπλο που φέρει εκ γενετής μεταφέροντας το μήνυμα ότι τίποτα δεν είναι προκαθορισμένο και ο "πόλεμος" για τη ζωή μπορεί κάθε στιγμή να αλλάξει ανάλογα με τις επιλογές και της πράξεις του καθενός.

Υδροχόος-Le Verseau
Και ενώ με το προηγούμενο ζώδιο ο άνθρωπος βίωσε τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου μέσα από το χειμερινό ηλιοστάσιο, ο Ήλιος συνεχίζει να ανεβαίνει όλο και ψηλότερα στον ορίζοντα για να διατρέξει το ζώδιο του Υδροχόου. Δεν είναι τυχαίο ότι η συγκεκριμένη εικόνα είναι και αυτή που έχει ίσως τα περισσότερα πρόσωπα, καθώς στο ζώδιο αυτό ο άνθρωπος εμφανίζεται πλήρως κοινωνικοποιημένος και λειτουργεί καλύτερα όχι σε ζεύγη, αλλά μέσα από ομάδες. Μέσα σε αυτό το πνεύμα ο εικονογράφος επιλέγει να απεικονίσει τις νύμφες Υάδες, κόρες του Άτλαντα και της Πλειόνης. Σύμφωνα με το μύθο, μετά το θάνατο του αδερφού τους Ύαντα από ένα λιοντάρι εκείνες ξέσπασαν σε έναν ασταμάτητο θρήνο δικαιολογώντας και το όνομά τους που σημαίνει αυτές που φέρουν τη βροχή. 

Οι θεοί τις λυπήθηκαν και τις μεταμόρφωσαν στον ομώνυμο αστερισμό των Υάδων στο κεφάλι του αστερισμού του Ταύρου. Τον αδερφό τους Ύαντα αντίστοιχα τον τοποθέτησαν στον ουρανό σαν τον αστερισμό του Υδροχόου. Οι αστερισμοί του Λεόντα και του Υδροχόου αποτελούν ένα από τα αστρολογικά δίπολα, αλλά και στον ουρανό ο ένας αστερισμός δεν συναντάει ποτέ τον άλλον ταυτόχρονα, αφού όταν ο ένας ανατέλλει ο άλλος έχει πια δύσει, θυμίζοντας έτσι το τραγικό τέλος του Ύαντα από το λιοντάρι. 

Ιχθείς-Les Poissons
Το τελευταίο αστρολογικό αστέρι του κονιάκ συνδέεται με ένα φοβερό ον της Ελληνικής μυθολογίας, τον Τυφωέα, υιό της Γαίας ή της Ήρας. Κατά τη διάρκεια της Τιτανομαχίας, ο Τυφωέας γίνεται επικίνδυνα απειλητικός προς όλους τους θεούς οι οποίοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τον Όλυμπο. Ο αστερισμός των Ιχθύων συμβολίζεται με δύο ψάρια που σύμφωνα με το μύθο μεταμορφώθηκαν η Αφροδίτη και ο υιός της Έρωτας για να γλιτώσουν από τον Τυφωέα. Για να δείξει την ευγνωμοσύνη της η θεά, τοποθέτησε τα δύο ψάρια στον ουρανό σαν τον αστερισμό των Ιχθύων και για αυτό το λόγο σε μεταγενέστερες πηγές ο αστερισμός αναφέρεται και σαν "η Αφροδίτη και ο Έρως" ή "η Αφροδίτη και ο Άδωνης."

Έντονο εδώ είναι και το στοιχείο της προσωπικής θυσίας και της ανάγκης για ολοκληρωτική κατάλυση αφού το ζώδιο των Ιχθύων εκφράζει μία διττή κατάσταση, είναι τόσο η αρχή όσο και το τέλος, μία μετάβαση, αλλά ταυτόχρονα και μία αναχώρηση. Ας μην ξεχνάμε ότι μετά τη συντριβή του Τυφωέα από το Δία, τελειώνει το γένος των Τιτάνων και ξεκινάει η βασιλεία του Πατέρα των θεών και των ανθρώπων. 

Επίλογος Το κονιάκ είναι ένα ποτό που έχει τις ρίζες του στο καμμένο κρασί το οποίο χαλούσε κατά τη διάρκεια των μεγάλων ταξιδιών όταν μεταφερόταν στο μεσαίωνα. Με έναν ανάλογο τρόπο ίσως να έχουμε "χαλάσει" εμείς στη διάρκεια του συμπαντικού αυτού ταξιδιού. Σύμφωνα με έναν γαλλικό θρύλο ένας ιππότης μετά από ένα όνειρο αποφάσισε να κάψει το κρασί που παλαίωνε στα βαρέλια του για να αιχμαλωτίσει την ψυχή του. Η δεύτερη αυτή καύση γέννησε και το κονιάκ. Μήπως απέχουμε τόσο πολύ από τα αστέρια σήμερα και η ψυχή μας δεν αιχμαλωτίζεται πλέον από αυτά; Ίσως, αλλά με τη διαφορά ότι  στο κονιάκ τα αστέρια συμβολίζουν μεν τα έτη έτη παλαίωσής του, αλλά σίγουρα δεν ξεπερνούν ούτε σε αριθμό ούτε σε παλαιότητα αυτά που αιώνες μας κοιτούν από ψηλά. 
Τα φώτα του πολιτισμού μας τρεμοπαίζουν και καλούν όποιον μας κοιτάει από ψηλά να θαυμάσει τι έχουμε ίσως καταφέρει σαν είδος, ψιθυρίζοντας "κοιτάξτε, ήμαστε αυτό που φωτίζουμε". Χειμωνιάζει. Βάλτε σε ένα ποτήρι κονιάκ και αναρωτηθείτε αν ο πολιτισμός μας λουσμένος μέσα σε τόσο τεχνητό φως δεν έβλεπε πόσο μεγάλο είναι το σύμπαν που ζούμε, θα κατέληγε άραγε στο συμπέρασμα ότι ήμαστε ό,τι πιο σημαντικό υπάρχει; Προσοχή, μόνο μην σας ζαλίσουν τα αστέρια του κονιάκ. Αυτά ως γνωστό είναι "χαλασμένα". Σηκώστε το κεφάλι ψηλά στα άλλα αστέρια και απαντήστε σε ό,τι σας κοιτάει ... "ήμαστε αυτό που μας φωτίζει."

Βιβλιογραφία:

~Green Liz, Αστρολογία για Ερωτευμένους [Πυρ. Κόσμος, 2006].

~Snodgrass, M.E., Signs of the Zodiac: A Reference Guide to Historical, Mythological, and Cultural Associations (1997)

~Arabic Astrology and the Art of Divination στο http://internationsocietyofclassicalastrologers.wordpress.com/2013/07/08/arabic-astrology-and-the-art-of-divination/

Horoscope [1974]: ένα μάθημα Αστρολογίας Κινουμένων Σχεδίων [Ι]

Η κατανόηση του λόγου των ουρανών και της αστρολογίας μπορεί να γίνει και με  τρόπους, λιγότερο θα λέγαμε ακαδημαϊκούς, χωρίς να σημαίνει όμως ότι χάνει το βαθός της με το να γίνει υπεραπλουστευμένη. Ένας από αυτούς τους τρόπους είναι και αυτή εδώ η μικρή μήκους ταινία κινουμένων σχεδίων, με τίτλο "Horoscope", βουλγαρικής παραγωγής που προβλήθηκε στη Βουλγαρική κρατική τηλεόραση το 1974. Το ύφος της ταινίας είναι χιουμοριστικό, στην οποία οι δώδεκα εκπρόσωποι του ζωδιακού κύκλου ενσαρκώνουν ανθρώπινους χαρακτήρες και συμπεριφορές. Παρουσιάζεται η φύση του κάθε ζωδίου, το σύμβολό του, όπως και η υπερβολική ή προβληματική πλευρά του. Ας δούμε λοιπόν πώς εμφανίζονται οι πρώτοι έξι ήρωες του ζωδιακού μέσα από μία αρκετά πρωτότυπη ματιά, που όμως συνοψίζει εύστοχα το ρόλο και την εικόνα του κάθε ζωδίου. 
Πριν ξεκινήσετε την ανάγνωση μπορείτε να δείτε το βίντεο για τα πρώτα έξι ζώδια εδώ:

Κριος... κάντε χώρο να περάσω

Το Horoscope ξεκινάει φυσικά με το πρώτο ζώδιο του ζωδιακού κύκλου, τον Κριό. Ένα άκρως ανεξέλεγκτο και ακαταμάχητο κριάρι ωθείται από μία τυφλή σχεδόν παρόρμηση να συγκρουστεί κατά μέτωπον με ένα τρένο. Η ίδια η σύγκρουσή του με το τρένο εκφράζει ακριβώς τον κρότο που σηματοδοτεί την αρχή του ζωδιακού κύκλου, της ζωής, αλλά και την τυφλή ανάγκη της αυτοέκφρασης. Η επιμονή του καρτουνίστικου κριαριού μας να συνεχίζει τις προσπάθειες του για να εκτροχιάσει το τρένο εκφράζει παράλληλα και τις αρνητικές πλευρές του: τυφλό πείσμα, ισχυρογνωμοσύνη, αλαζονεία, θρασύτητα. Παρόλο αυτά, στο τέλος της κριαρίσιας αυτής ιστορίας το τρένο αναγκάζεται να πηδήξει πάνω από τον Κριό υποδηλώνοντας ότι η έκφραση του ζωδίου αυτού είναι ελεύθερη, ανεμπόδιστη και δύσκολα της επιβάλλεται κάποιος. 

Ταύρος ... σταθερά απολαμβάνω τη ζωή.

Εδώ το κλίμα αλλάζει, καθώς περνάμε σε ένα ζώδιο που διακατέχεται από ηρεμία, ανθεκτικότητα και σταθερότητα. Το σκηνικό δείχνει έναν νωθρό, άκαμπτο σχεδόν Ταύρο που παραμένει ψύχραιμος ακόμα και στη θέα ενός κόκκινου πανιού. Η εκπληκτική του απάθεια  και υπομονετικότητα συνεχίζεται ακόμα και όταν ο ταυρομάχος τον κεντρίζει με μία λόχγη, τον τραβάει από τα κέρατα, όπου στο τέλος εγκαταλείπει την αρένα απαγοητευμένος. Αυτό που θα ικανοποιήσει, αλλά και θα κινητοποιήσει όμως τον Ταύρο μας είναι ο χρυσός που κρύβεται κάτω από τα πόδια του, εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο την ψυχολογική ασφάλεια και πληρότητα που εισπράττει το ζώδιο αυτό μέσα από τα υλικά αγαθά. Και αυτά τα υλικά αγαθά είναι που επιθυμεί να διατηρήσει και να διαφυλάξει εκφράζοντάς την ικανότητά του στην οικονομική διαχείριση. Αλλωστε στο τέλος του επεισοδίου, αποθηκεύει χαρούμενος το χρυσό που βρήκε μέσα σε κουμπαρά.

Δίδυμοι ... είσαι το άλλο μου μισό

Το τρίτο κατά σειρά ζώδιο απεικονίζεται με δύο πολύ όμοιους κινούμενους χαρακτήρες που συναντιούνται και αδελφοποιούνται με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Το ζώδιο των Διδύμων εδώ παρουσιάζεται ως δύο εγκάρδιοι φίλοι που ειναι επικοινωνιακοί, χαρούμενοι, ανάλαφροι και ανέμελοι χαρακτήρες. Χρησιμοποιούν κατεξοχήν τα χέρια τους για να επικοινωνήσουν, κάτι που ταιριάζει και στην ανατομική αντιστοιχία του ζωδίου. Οι Δίδυμοι είναι το ζώδιο της παρέας, της επικοινωνίας και της ψιλοκουβεντούλας χωρίς ιδιαίτερο βάθος. Έχοντας κυβερνήτη τον πλανήτη Ερμή, το ζώδιο αυτό έχει συνδεθεί με την απάτη και το ψέμα, το οποίο φαίνεται και στους δύο καρτουνιστικούς Διδύμους, όταν ο ένας θεωρεί ότι την έφερε στον άλλον. Με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνεται ότι εύκολα οι νοητικές λειτουργίες του ζωδίου υποβιβάζονται στο επίπεδο της στιγμιαίας ικανοποίησης της ατίθασης περιέργειάς του, κάτι που εκδηλώνεται με μία ακατάσχετη φλυαρία που πολλές φορές δεν οδηγεί πουθενά.

Καρκίνος ... οι ρίζες μου και το παρελθόν μου

Το τέταρτο ζώδιο του Ζωδιακού κύκλου, ο Καρκίνος παρουσιάζεται εδώ σαν έναν στρατιώτη για να δηλώσει τόσο τις προστατευτικές όσο και τις αμυντικές ποιότητες του ζωδίου: ένα σκληρό περίβλημα, μία στρατιωτική πανοπλία εξωτερικά, αλλά κάτω από αυτή ισχυρότατα μητρικά ένστικτα και ανάγκη προσφοράς και φροντίδας. Και ποια είναι θεωρείται η μεγάλη μητέρα για τον άνθρωπο; Η οικογένεια του και η πατρίδα του, επομένως εύστοχα η ταινία συνδέει τον Καρκίνο με ένα μιλιταριστικό σκηνικό, έτοιμο να υπερασπιστεί τις ρίζες του οίκου του και της χωρας του. Παρόλο αυτά, η ταινία δίνει επιτυχημένα τη μαζεμένη, συνεσταλμένη, ντροπαλή και διστακτική ιδιοσυγκρασία του ζωδίου και την ικανότητά του να πλασάρει μία κατασκευασμένη μάσκα προκειμένου να κρύψει τις προσωπικές του ανασφάλειες και τα τρωτά του σημεία. Στη θέα του κινδύνου, εδώ ο Καρκίνος κλείνεται στο "καβούκι" του υποδηλώνοντας τις ψυχικές μεταπτώσεις που τον χαρακτηρίζουν και τη τάση που έχει να αποφεύγει κάθε είδους ανοικτή σύγκρουση. 

Λέων ... θαυμάστε με,  αυτοσχεδιάζω!

Σε αντίθεση με το παραπάνω, στο ζώδιο του Λέοντα η οθόνη πλημμυρίζει από κίνηση, περηφάνεια, δύναμη και σθένος. Εδώ ο Λέων πατάει γερά στα πόδια του, είναι ένας ακλόνητος βασιλιάς που από το θρόνο του ξεχωρίζει και ασκεί τις ηγετικές του ικανότητες. Με οποιαδήποτε αφορμή θα φροντίσει να είναι όχι μόνο ο πρωταγωνιστής, αλλά ο ρόλος του πάντα διακατέχεται απο το στοιχείο του δράματος, της υπερβολής για να αποσπάσει το θαυμασμό και την προσοχή των άλλων. Όλα τα παραπάνω στοιχεία με τονισμένο έναν σνομπισμό ως προς τους άλλους περιγράφουν εύστοχα τον κίνδυνο που διατρέχει αυτό το ζώδιο να εγκλωβιστεί στο πληθωρικό του Εγώ, και δίνονται με έναν αρκετά χιουμοριστικό και θεατρικό τρόπο από το καρτουνίστικο λιοντάρι μας. Τι ζητάει; Την προσοχή και το θαυμασμό σας!

Παρθένος ... ανάλυση, λογική, πρακτική

Μία νεαρή κοπέλα σε ένα λιβάδι μαζεύει λουλούδια παραπέμποντας στο μύθο της Περσεφόνης που συνδέεται με το ζώδιο της Παρθένου. Μεθοδικά και νοικοκυρεμένα η κόρη μαζεύει τα λουλούδια, κάτι που πολλές φορές μπορεί να παρασύρει την Παρθένο στο να χάσει το δάσος, προσέχοντας το δέντρο. Η εμμονή με την τάξη και η ισχυρή αναλυτικότητά της πολλές φορές τους κάνει να πνίγονται σε μία κουταλιά νερό: το μπουκέτο της καρτουνιστικής Παρθένου δεν αγγίζει την τελειότητα!

Βιβλιογραφία:
Ι. Γιαλαμάς, Πρόσκληση σε Αστρολογικό Συμπόσιο [2003]

Ο Κέπλερ και το Κυνήγι Μαγισσών το 17ο αιώνα.

"Η περιπέτεια του  ήρωα

είναι  η περιπέτεια να παραμείνει ζωντανός"

~Joseph Cambell

Παρόλο που λίγο ή πολύ γνωρίζουμε το Γερμανό αστρονόμο,  αστρολόγο και μαθηματικό Johannes Kepler (Γιοχάννες Κέπλερ) μέσα από το εξαιρετικά σημαντικό έργο του που αφορά τις εκλειπτικές τροχιές των πλανητών και τους "νόμους των ουρανών", η έκδοση ενός νέου βιβλίου μας φέρνει πιο κοντά στην ιστορία της μητέρας του Κatharina Kepler, της οποίας το όνομα συνδέθηκε με το κυνήγι των μαγισσών τον 17ο αιώνα. H Ulinka Rublack, καθηγήτρια σύγχρονης ιστορίας και μέλος του St. John's College, Cambridge, μελέτησε μία σειρά εγγράφων σχετικά με την υπόθεση της Κatharina Kepler, και την ιστορία του διάσημο γιου της, οποίος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις έρευνές του το 1620 για να τη βοηθήσει να βγει έξω από τη φυλακή. Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής εκδόθηκαν σε βιβλίο την προηγούμενη βδομάδα με τον τίτλο "The Astronomer and the Witch. Johannes Kepler's Fight for his Mother" [μτφρ., "Ο Αστρονόμος και η Μάγισσα. O Αγώνας του Γιοχάννες Κέπλερ για τη Μητέρα του"] Πρόκειται ουσιαστικά για την πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη που αφορά την υπόθεση της φυλάκισης της Κ.Kepler. 

H συγγραφέας υπογραμμίζει στο βιβλίο της ότι δίκες μαγισσών για τις οποίες υπάρχουν ιστορικές πληροφορίες μέσα από αρχεία είναι δύσκολο να βρεθούν, αλλά στην περίπτωση της Kepler υπήρχε η δυνατότητα να ανασυνθέσει όλη την υπόθεση. Αυτό σημαίνει, ότι το παράδειγμα της Kepler μπορεί να αποτελέσει στο μέλλον μία προσέγγιση για να απαντηθούν νέες πτυχές του φαινομένου που συνδέεται με το κυνήγι και τη δίκη των μαγισσών. Με ποιο τρόπο μία δίκη και καταδικαστική απόφαση είχε αντίκτυπο τόσο στις κατηγορουμένες, όσο και στις οικογένειές τους; Η Kepler έζησε σε μία περίοδο που το κυνήγι μαγισσών βρισκόταν σε έξαρση (16ος-17ος αιώνες), όπου περίπου 50,000 εκτελέστηκαν με την κατηγορία ότι ασκούσαν μαγεία ή ήταν μάγισσες. Η ίδια ζούσε, όντας χήρα στην πόλη που είχε γεννηθεί, το Leonberg και το 1615 κατηγορήθηκε από τους γείτονές της. Ήταν τότε 68 ετών. 

Αφορμή για αυτή τη ρίξη, όπως αναφέρει η συγγραφέας ήταν όταν η σύζυγος ενός υαλοτεχνίτη που υπέφερε από κάποιο χρόνιο νόσημα, κατηγόρησε την Kepler ότι δηλητηρίασε την κόρη της. Αργότερα, μία 12 χρονη την κατηγόρησε ότι καθώς περνούσε από μπροστά της, τη χτύπησε στο χέρι και ο πόνος ήταν τόσο μεγάλος που το κορίτσι δεν μπορούσε να κουνήσει ούτε ένα δάχτυλο. 

Επίσης, κατηγορήθηκε ότι θανάτωνε ζώα και μεταμορφωνόταν σε γάτα. Η υπόθεσή της απασχόλησε τα δικαστήρια της εποχής για έξι χρόνια, ενώ τους τελευταίους 14 μήνες βρισκόταν αλυσοδεμένη στη φυλακή υπό την απειλή βασανιστηρίων. Θα χρησιμοποιούσαν ό,τι είχαν στη διάθεσή τους για να την κάνουν να ομολογήσει. Το 1620, ο Kepler μετακόμισε μαζί με την οικογένειά του από το Linz στη νότια Γερμανία για να αναλάβει την υπεράσπιση της μητέρας του. Η συγγραφέας του έργου αναφέρει ότι ο λόγος υπεράσπισης του Kepler ήταν ρητορικά άρτιος, καθώς προσπάθησε να διασκεδάσει κάθε υποψία ότι οι αρρώστειες συνδέονται με μαγεία, και να στηρίξει το λόγο του στη γνώση της ιατρικής και της κοινής λογικής. Ήταν εξαιρετικά καλός στον εντοπισμό των τυχόν αντιφάσεων και διαχειρίστηκε με επιστημονικό τρόπο το κατηγορητήριο.

Η μητέρα του Kepler αφέθηκε τελικά ελεύθερη το φθινόπωρο του 1621, αλλά πέθανε μόλις έξι μήνες μετά. Η συγγραφέας υποστηρίζει πως ό,τι έχει γραφτεί έως σήμερα--τόσο βιβλιογραφικά ή στη λογοτεχνία--σχετικά με τη Katharina Kepler, την παρουσίαζαν υπό το πρίσμα της μάγισσας, κάτι που κατά τη γνώμη της είναι λάθος. Μετά την ολοκλήρωση της μελέτης όλων των διαθέσιμων εγγράφων από τη δίκη της, η εικόνα που διαμορφώνεται πολύ διαφορετική, καθώς δεν υπάρχει κάτι που να δείχνει προς την ενασχόλησή της με τη μαγεία. Το βιβλίο αυτό γράφτηκε ακριβώς για να παρουσιάσει τις δυσκολίες που αναγκαζόταν να υποστεί η οικογένεια κάποιου που αντιμετώπιζε ανάλογες κατηγορίες εκείνη την εποχή. Η συγγραφέας συμπληρώνει ότι τόσο ο Γιοχάννες Κέπλερ όσο και η μητέρα του έζησαν μία τρομερή περιπέτεια μέσα σε μία περίοδο τρέλας σχετικά με το κυνήγι των μαγισσών, αλλά κράτησαν την αισιοδοξία τους. Είναι λοιπόν καιρός να επανεξετάσουμε τον τρόπο που έχουν και οι δύο παρουσιαστεί από τους ερευνητές. 

__________________________________

Μετάφραση και απόδοση από τον παρακάτω σύνδεσμο:

http://www.theguardian.com/books/2015/oct/21/the-astronomer-and-the-witch-johannes-kepler-mother-katharina-witch-trial?CMP=share_btn_fb