Jupiter in Libra and the Scales of Fate.

"Big iron kitchen scales 

and a full set of weights

aren't carried lightly."

~Terry Pratchett, The Truth

Zeus has been traditionally associated with a series of symbols, such as the thunder bold and the eagle. However, “loudly thundered from mountain Ida” Zeus is portrayed two times in the Iliad holding and consulting his famous golden scales. In a few days beyond and higher than mountain Ida, “Zeus of the Skies”, planet Jupiter is going to hold up for almost a year another pair of scales, transiting through the sign of Libra. 

In the Iliad at the beginning of Book 8, Zeus lifts up his scales and he weights the fates of the Greeks and Trojans; later in the poem he consults once more his scales to weight the fates of Achilles and Hector. Scales should be of course impartial and objective, but we usually forget that Zeus has already made his decision who will be victorious in the end. He already knows what the future holds. The fact that Zeus consults the scales doesn’t indicate a submission to fate, rather points out the equilibrium before one the contestants proves superior in the battlefield. Zeus is just the beam of the balance. 

Issues of balance, fairness and equality in relationships and partnerships are among the many things that Jupiter in Libra places in his scales during this transit. Jupiter in Libra embodies the above qualities, but he doesn’t control the scales. Like any other planetary transit, this depends a lot on the way us as individuals approach our lives and assess this transit, when our endeavors fall out of balance. Jupiter in Libra may determine the weight of things, but he’s not the one weighting the fate. 

Scales can be a devious object, leading to anxiety over their accuracy. Every time we hop on a scale the possibility of perfect justice and equity is dubious, which makes the question of “how much we weight” a very provocative subject. So, what makes Jupiter in Libra a perfect motif for equality of balance between two contending parties, is that the scales both stand as a metaphor for ideal and impartial justice and leave room for the possibility of doubt and anxiety about the outcome. 

In the ancient world, there was a special class of administrators, the metronomoi, who were responsible for inspecting and testing the commercial scales, weights and measures. In the case of suspected tampering, the metronomoi could file for complaint or appeal. That said the transit of Jupiter in Libra calls us to become the metronomoi of our relationship-related issues, even the ones we literally have with our bathroom scale. Just as Zeus did not interfere with the verdict of the scales in the Iliad, we cannot expect the transit of Jupiter in Libra to lift one’s bad deeds out of the scale-pans, or to expect impartial scales to begin with. To be sure we may experience the “anxiety and fear of the scales” during this transit. But by including them in this transit, Jupiter in Libra offers us a chance to be more able to fully appreciate the strong fairness and justice resonance that the image of the scales provoke. 

Δίας στο Ζυγό και η Ζυγαριά του Πεπρωμένου.

"Big iron kitchen scales 

and a full set of weights

aren't carried lightly."

~Terry Pratchett, The Truth

Ο κεραυνός ή ο αετός είναι μερικά από τα κατεξοχήν σύμβολα που έχουν συνδεθεί με το θεό Δία. Ωστόσο, στην Ιλιάδα υπάρχουν δύο αναφορές όπου ο πατέρας των θεών εμφανίζεται καθισμένος στο βουνό  Ίδη να κρατάει και να συμβουλεύεται τη χρυσή ζυγαριά του. Σε μερικές μέρες, ο βασιλιάς των ουρανών, ο πλανήτης Δίας θα κρατήσει επίσης για ένα χρόνο περίπου τη δική του ζυγαριά, καθώς θα διελαύνει το ζώδιο του Ζυγού. 

Στην αρχή της ραψωδίας Η στην Ιλιάδα, ο Δίας παίρνει στα χέρια του τη ζυγαριά και ζυγίζει τη μοίρα των Αχαιών και των Τρώων. Αργότερα, για ακόμα μία φορά συμβουλεύεται τη ζυγαριά του τοποθετώντας αυτή τη φορά σε κάθε πλευρά τη μοίρα του Αχιλλέα και του Έκτορα. Η ζυγαριά φυσικά οφείλει να δώσει ένα δίκαιο αποτέλεσμα σε αυτό το ζύγισμα. Ξεχνάμε όμως ο Δίας ήδη έχει αποφασίσει ποιος θα είναι ο τελικός νικητής του Τρωϊκού πολέμου. Γνωρίζει πολύ καλά τι θα φέρει το μέλλον. Το γεγονός ότι ο Δίας χρησιμοποιεί τη ζυγαριά του δεν υποδηλώνει κάποιου είδους υποταγή στη μοίρα. Αντίθετα, υπογραμμίζει μία κατάσταση ισορροπίας και τάξης προτού  ο ένας από τους δύο πολεμιστές δείξει την υπεροχή του έναντι του άλλου στο πεδίο της μάχης. Ο Δίας είναι απλά η δοκός της ισορροπίας. 

Θέματα ισορροπίας, αρμονίας, δικαιοσύνης και ισότητας είναι μερικά από τα θέματα που θα "ζυγίζει" η διέλευση του πλανήτη Δία μέσα απο το ζώδιο του Ζυγού. Ο Δίας στο Ζυγό μπορεί μεν συμβολικά να εκφράζει τα παραπάνω, όμως δεν είναι αυτός που ελέγχει και τη ζυγαριά. Όπως άλλωστε κάθε πλανητική διέλευση αυτό εξαρτάται από τον τρόπο που ο καθένας παίρνει θέση στη ζωή του και αξιολογεί αυτή τη διέλευση όταν οι στόχοι του ενδεχομένως να βρίσκονται εκτός ισορροπίας. Ο Δίας στο Ζυγό μπορεί να καθορίζει τη βαρύτητα ή την υφή των ζητημάτων που θα μας απασχολήσουν, όμως δεν είναι εκείνος που θα ζυγίζει και τη μοίρα τους. 

Η ζυγαριά μπορεί πραγματιά να αποτελέσει ένα πολύ ύπουλο αντικείμενο σχετικά με το πόσο αξιόπιστο μπορει να είναι. Κάθε φορά που ανεβαίνουμε σε μία ζυγαριά η πιθανότητα να πάρουμε ένα ακριβές αποτέλεσμα μπορεί να είναι αμφίβολη, πράγμα που κάνει την ερώτηση "πόσο τελικά ζυγίζω;" ένα προκλητικό θέμα για συζήτηση. Έτσι, με τον ίδιο τρόπο αυτή τη διέλευση του Δία από το Ζυγό αποτελεί ένα καταπληκτικό θέμα για να σκεφτούμε την ισορροπία ανάμεσα σε δύο αντιπαλόμενες πλευρές. Ταυτόχρονα η ζυγαριά αποτελεί μία συμβολική εικόνα για την ιδεατή και αμερόληπτη δικαιοσύνη, αλλά εμπεριέχει και το στοιχείο της αμφιβολίας και του άγχους σχετικό με το αποτέλεσμα. 

Στον αρχαίο κόσμο υπήρχε μία ειδική κατηγορία διοικητικών υπαλλήλων που ονομάζονταν "μετρονόμοι,"οι οποίοι ήταν υπεύθυνοι για των έλεγχο των μέτρων, σταθμών και ζυγαριών  στην Αγορά της Αθήνας. Σε περίπτωση που υπήρχε υποψία δολιοφθοράς, οι μετρονόμοι είχαν το δικαίωμα να επέμβουν άμεσα. Έτσι λοιπόν, η διέλευση αυτή του Δία από το Ζυγό μας καλεί με έναν τρόπο να γίνουμε οι ίδιοι οι μετρονόμοι σε όλους εκείνους τους τομείς που συνδέονται με τις διαπροσωπικές μας σχέσεις, ακόμα και με τη σχέση που έχουμε με την ίδια μας τη ζυγαριά στο μπάνιο. Όπως ο Δίας στην Ιλιάδα δεν επηρέασε το αποτέλεσμα του ζυγίσματος, έτσι και εμείς δεν θα πρέπει να επιθυμούμε μαγικά κάποιον άλλον να καθαρίσει το δίσκο της ζυγαριάς ή να προσδοκούμε να ένα δίκαιο ζύγισμα αν παραμείνουμε άπραγοι. Σίγουρα, ενδεχομένως να νιώσουμε "το άγχος και το φόβο του ζυγίσματος" στη διάρκεια αυτής της διέλευσης. Όμως αν κατανοήσουμε τι ειναι αυτό που μας αγχώνει και μας φοβίζει τότε η διέλευση του Δία από το Ζυγό προσφέρει μία μοναδική για εμάς ευκαιρία να εκτιμήσουμε τις έννοιες της δικαιοσύνης και της ισότητας, όπως αυτές συμβολικά εμπεριέχονται και έχουν συνδεθεί με την εικόνα της ζυγαριάς. 

Tie Your Sandals, Mercury Retrograde!

"So spake he [Zeus], and the messenger, Argeiphontes, 

failed not to hearken. Straightway he bound beneath 

his feet his beautiful sandals, immortal, golden, 

which were wont to bear him over 

the waters of the sea and over the boundless land 

swift as the blasts of the wind."

~Homer, The Iliad Book 24, 339-342

In Greek mythology, sandals with or without wings have been related to Hermes (Mercury), the only god in the Greek pantheon who freely crosses boundaries. In the astrological language, Hermes’ crossing of thresholds reminds a lot the customary turn of the planet Mercury from direct to retrograde and the opposite.

In the last book of the Iliad, we read that Achilles had been abusing Hector’s body to revenge the death of his best friend Patroclus. After twelve days, Zeus decided that this must come to an end and he sends Hermes, disguised as a soldier to guide the father of Hektor, king Priam through the Greek camp to receive Hektor’s body. It’s really interesting that this crossing takes place at night—which symbolically reminds the time when Mercury enters the shadow face, before turning retrograde. As soon as Hermes hears Zeus’ orders, he ties his “immortal sandals” to slip through the enemy’s camp, because he wants to offer consolation and closure to half-finished issues; it’s the sandals that they are going to secure his safe, soundless and hidden passage, alternating his role from the Messenger to the Conductor of souls…alternating from direct to retrograde movement. 

From this point, Hermes-Mercury takes upon an inward looking which is going to lead the mind to its own personal descent to the depths of the unconscious, so that to succeed in bringing to light what had remained hidden. Hermes in the story is dressing himself up the role that enables him to cross the boundaries between the Greek and the Trojan camps, the boundaries between the winners and the losers, the boundaries between the living king of Troy and his dead son. Complementary, planet Mercury ties his own sandals to carry our thoughts beyond our personal boundaries, during the retrograde time when by all appearances every action and communication has seized. Likewise, Hermes leads Priam through a river-boundary that separated the two camps, while the Greeks and the Trojans had agreed to an armistice. As we are called to cross our personal boundaries during the retrograde period and contemplate our past, Achilles is required to overcome his anger and grudge for his friend’s death, and let the dead body of Hektor to receive the customary rites. King Priam is also crossing his boundaries for, even a king he needs to find the courage and strength to meet the killer of his son and kiss his hand.

Hermes' sandals in this story and in general bear a special meaning which is related to the passage from one point/state to another. It was customary for the ancient Greeks to put in the graves of their beloved ones small clay boots, especially found in children’s tombs. It is not a coincidence that today in happy events we usually buy new shoes. In the ceremony of baptism, new shoes and clothes are presented to the one baptized to celebrate his/her admission to the Church. Even, when someone dies, he/she always has a pair of shoes on—maybe even a new one. So, probably there is a connection here with Hermes’ sandals and his crossing through boundaries. It is evident that shoes compliment symbolically a ceremonial act, but they also enable and provide crossing thresholds safely. Hey, even Hermes needed them!

So during this Mercury retrograde season, let’s tie our “mercurial sandals”, make our amendments and redefine our choices. This way, we can freely cross “over the waters of the sea and over the boundless land swift as the blasts of the wind”, just like Hermes did every time he put on his feet his beautiful immortal golden sandals.

Bibliography:

~Cursaru, G., "Les sandales d'Hermès, I. Les καλὰ πέδιλα homériques d'Hermès," Rivista di Filologia e di Istruzione Classica 140. 1 (2012) 20-61
~Greene L. and Sasportas H., The Inner Planets: Building Blocks of Personal Reality (Seminars in Psychological Astrology) [Samual Weiser (1993)]
~Yalouris, Ν., "Πτερόεντα Πέδιλα," BCH 77 (1953) 293-321.

Το Πορτραίτο του Αστρολόγου στο Μύθο του Αισώπου.

"Να δει τ’ αστέρια έβγαινε 

τις νύχτες ο αστρολόγος

κι ο ουρανός τα μάτια του τραβούσε 

κι όχι ο δρόμος."

~Ο Αστρολόγος,  Μύθοι του Αισώπου,  

[έμμετρη απόδοση Ι.Ν. Κυριαζής]

Η εικόνα ενός αστρολόγου που αιθεροβατεί και αναζητά να βρει τις αλήθειες στα άστρα με αποτέλεσμα να χάνει την ουσία των πραγμάτων που τον περιβάλλουν υπάρχει στις αφηγήσεις του αρχαίου Ελληνικού κόσμου. Ο Αστρολόγος που έπεσε μέσα στο πηγάδι, επειδή ακριβώς είχε τα μάτια του μονίμως καρφωμένα στον ουρανό αφορά σε μία ιστορία που συνδέεται με τον προ-σωκρατικό φιλόσοφο Θαλή το Μιλήσιο. Πρόκειται για μία ανέκδοτη ιστορία που με το πέρασμα του χρόνου ενσωματώθηκε στους μύθους του Αισώπου, και αναβίωσε αργότερα στην Ευρώπη μέσα από τη λογοτεχνία το 16ο-17ο αιώνα, όταν η αστρολογία αμφισβητήθηκε έντονα από το επιστημονικό κατεστημένο της εποχής.
Ο Μύθος του Αστρολόγου

Ο μύθος του Αισώπου με τιτλο "Ο Αστρολόγος" έχει ως εξής: Ένας αστρολόγος συνήθιζε να περπατάει κάθε νύχτα και να μελετάει τ' άστρα. Μία νύχτα και ενώ όλη του η προσοχή ήταν στραμμένη στον ουρανό, έπεσε μέσα σε ένα πηγάδι. Κάποιος περαστικός άκουσε τις κραυγές του, έτρεξε προς το μέρος του και του λέει: "Για ποιο λόγο προσπαθείς να εξηγήσεις τα μυστήρια των ουρανών, ενώ περιφρονείς την καθημερινότητα που βρίσκεται μπροστά στα πόδια σου;" Και το δίδαγμα της ιστορίας είναι ότι είναι στα αλήθεια παράξενο πως όσοι φέρονται αλαζονικά, δεν μπορούν να κάνουν αυτά που είναι καθημερινά για τους ανθρώπους. 

Ο Θαλής και το Πηγάδι

Ο μύθος αυτός έχει αρχικά δύο επίπεδα ερμηνείας: ένα σκωπτικό και ένα φιλοσοφικό.  Εμπεριέχει κατά τη γνώμη μου ένα επίπλαστο ουσιαστικά δίλημμα που κυριάρχησε στη φιλοσοφία του Δυτικού πολιτισμού: ενεργή συμμετοχή στον καθημερινό και συμβατικό κόσμο των αισθήσεων και της ύλης, σε αντιδιαστολή με την ενασχόληση με θέματα πιο "λεπτής και εκλεπτυσμένης υφής", πνευματικότητας και προσωπικής αναζήτησης. Την παράδοση αυτή εκτός από το μύθο του Αστρολόγου, τη συναντάμε και στο διάλογο του Πλάτωνα, Θεαίτητος. Εκεί ο Θαλής, παραδοσιακά ο πρώτος φιλόσοφος της Δύσης παρουσιάζεται να έχει το βλέμμα του μονίμως στραμμένο στους ουρανούς γεμάτος θαυμασμό. Περιφρονώντας όλα τα καθημερινά και τις άξεστες ενασχολήσεις των συμπολιτών του, έπεσε κάποια στιγμή μέσα σε ένα πηγάδι. Στο σημείο του συμβάντος φθάνει μία δούλη από τη Θράκη, η οποία τον κοροϊδεύει και τον περιγελά για την ανοησία του. Έτσι από τη μία πλευρά παρατηρείται μία περιπαιχτική διάθεση, "τι να την κάνεις τη φιλοσοφία και τις υψηλές αναζητήσεις, όταν καταλήγεις στον πάτο ενός πηγαδιού;" Από την άλλη πλευρά, τίθεται ένας πιο φιλοσοφικός προβληματισμός: η πεζή καθημερινότητα και η ανάγκη ενασχόλησης με αυτή παρουσιάζονται σαν εμπόδια για εκείνους τους ευγενείς στο πνεύμα που αναζητούν τη σοφία και την αλήθεια.

Το γεγονός ότι ο Πλάτωνας βάζει το Σωκράτη στο διάλογο να αφηγείται το επεισόδιο αυτό με την πτώση στο πηγάδι έχει από μόνο του ιδιαίτερη αξία. Ο Σωκράτης συγκρίνει την ιστορία του Θαλή με τα δεινά που τραβάει κάθε φιλόσοφος που αναζητά να ανακαλύψει την πραγματική φύση του Όλου, έξω και μακρυά από αυτόν, αλλά που αποτυγχάνει παταγωδώς να διαχειριστεί τα όσα απέχουν σε απόσταση τόση όσο φθάνει το χέρι του.
Η "πτώση" του αστρολόγου στο 16ο αιώνα και αργότερα

Έως περίπου τις αρχές του 17ου αιώνα η αστρολογία συνυπάρχει με την επιστήμη εφόσον η εφαρμογή και άσκηση της αστρολογίας απαιτεί άριστη γνώση μαθηματικών και αστρονομίας. Η επίδραση των άστρων δεν αμφισβητείται ουσιαστικά από το επιστημονικό κατεστημένο αφού την ασκούν εκείνοι που έχουν την κατάλληλη επιστημονική κατάρτηση. Με το πέρασμα του χρόνου όμως παρατηρείται και μία αντίστοιχη μετάβαση στη σκέψη, όπου η αστρολογία είναι πλέον ασυμβίβαστη με αυτό που θεωρείται αυθεντική επιστήμη. Μέσα από αυτό το πρίσμα εμφανίζονται μία σειρά από ιστορίες μαζί με αντίστοιχες εικονογραφήσεις που αναπαράγουν το πορτραίτο του αιθεροβάμονος αστρολόγου και χρησιμοποιούνται σαν ένα μέσο καλλιτεχνικής πολεμικής εναντίον της αστρολογίας, κάτι που επιβεβαιώνει με τη σειρά του ότι ο μύθος του Αισώπου ήταν γνωστός στους επιστημονικούς κύκλους.

Ένα από τα πρώτα εικονογραφικά παραδείγματα εμφανίζεται στα μέσα του 16ου αιώνα: ένας αστρολόγος έχοντας καρφωμένο το βλέμμα του και δείχνοντας στον ουρανό το βράδυ λίγο πριν σκοντάψει σε έναν τετράγωνο λίθο [εικόνα πάνω αριστερά]. Σε άλλα παραδείγματα η εικόνα του αστρολόγου που πέφτει συνοδεύεται με φιλοσοφικά ερωτήματα, όπως "πώς μπορείς να γνωρίσεις τον κόσμο, αν πρώτα δεν γνωρίσεις τον εαυτό σου;" Η πιο γνωστή αναφορά στην ιστορία του σκουντούφλη αστρολόγου βρίσκεται στο έργο του Γάλλου ποιητή Ζαν ντε Λα Φονταίν, σε ένα συγκεκριμένο ποίημα που φέρει τον τίτλο "Ο Αστρολόγος που σκόνταψε". Το πρώτο τετράστιχο είναι ως εξής: "Ένας αστρολόγος κάποτε έπεσε χωρίς να σταματήσει μέσα σε ένα πηγάδι. Και ακούστηκε μία κραυγή, "φτωχό μου κορόιδο, πώς υποστηρίζεις ότι διαβάζεις τον ουρανό, εσύ που δεν μπορείς να κρατήσεις τα μάτια σου εκεί που βρίσκονται τα πόδια σου;"  

Η Αντίληψη της πραγματικότητας, ο "συνήθης ύποπτος"

Τι είναι παρουσία; Αυτή η ερώτηση θεωρώ ότι είναι και η κεντρική ιδέα του μύθου όποιου πέφτει στο πηγάδι. Είναι άραγε τα πηγάδια τόσο δυσάρεστο μέρος; Όχι απαραίτητα. Το να βρίσκεται κάποιος στο "εδώ και τώρα" είναι ίσως το πιο σημαντικό κομμάτι αυτής της ιστορίας, είτε βρίσκεσαι έξω από το πηγάδι, είτε βρίσκεσαι μέσα στο πηγάδι. Η ιστορία διδάσκει πολύ εύστοχα αυτό που ονομάζεται διαρκής συνειδητοποίηση. Αυτό που κάνει τόσο διαφορετική τη θέση μας εντός ή εκτός του "πηγαδιού" δεν είναι ούτε η διαφορά ύψους, ούτε η διαφορά θερμοκρασίας και φωτός. Είναι η διάθεση του να είσαι παρών ή παρούσα. 

Χρειάζεται έτσι κάθε φορά που κοιτάς τον ουρανό ή ακόμα και το πηγάδι να γίνεται από συνειδητή επιλογή. Αυτή η επιλογή είναι πραγματικά ουσιώδης, ακόμα και όταν βρεθείς στον πάτο ενός πηγαδιού. Γιατί; Γιατί και μέσα από τον πάτο του πηγαδιού, από το κέντρο της ύπαρξής σου ο Ουρανός θα συνεχίσει να σου τραβάει τα μάτια, αρκεί να έχεις τη θέληση να ορίσεις εσύ ποια είναι η προσωπική σου αντίληψη για τα πράγματα, και όχι αυτά που φαίνονται μέσα από το άνοιγμα του πηγαδιού.

Το "πηγάδι της Αστρολογίας"

Το δίλημμα σε αυτό το μύθο δεν είναι τόσο θέμα να βρίσκεσαι εδώ ή αλλού, να σε απασχολεί η πραγματικότητα ή να σε απασχολούν πιο φιλοσοφημένα αντικείμενα. Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται καν για δίλημμα. Πρόκειται για το πώς μπορείς να είσαι συνειδητά παρών/ούσα σε μέρη που δεν θες να βρίσκεσαι γιατί δεν έμαθες πότε πώς να ζεις μέσα σε αυτά και τα αποφεύγεις. Ένας, λοιπόν από τους ρόλους της Αστρολογίας, μια και μιλάμε για "βόλτες κοιτώντας ψηλά τον ουρανό"--και εν προκειμένω ένα γενέθλιο αστρολογικό χάρτη--είναι να μας βοηθήσει να ξανα-αναπτύξουμε ή να θυμηθούμε την ικανότητα να είμαστε παρόντες, να είμαστε ξανά εκεί μέσα στο κέντρο μας, μέσα στο χάρτη μας. 

Εδώ η πτώση στο πηγάδι είναι αναπόφευκτη, αλλά και πάλι είναι θέμα οπτικής, πώς αντιλαμβάνεσαι αυτό το πηγάδι. Μπορεί να αποτελέσει απλά μία μαύρη τρύπα, ένα κενό παρουσίας, ένα κομμάτι που λείπει, και που φυσικά για αυτό δε φταίει κανείς άλλος από Εκείνον που έκανε το Σύμπαν τόσο όμορφο, ώστε να μας τραβάει τα μάτια ο Ουρανός και όχι ο δρόμος. Μόνη λύση, η αντίδραση, κατηγορούμε τα άστρα και η πρόσβαση στο πραγματικό μας εαυτό μπαίνει στη σκιά, για να ακολουθήσει την ανάδρομη πορεία έως ότου συναντήσει την πτώση στο επόμενο πηγάδι, μένοντας εκεί παγιδευμένοι. 

Υπάρχει όμως και η άλλη οπτική, αυτή που το πηγάδι μπορεί να γίνει το καλύτερο αστρο-εσωτερικό παρατηρητήριο. Η αναζήτηση στην ερώτηση "ποιος/α είμαι εγώ" ή διαφορετικά "ποια είναι η παρουσία μου;" είναι απαραίτητο να γίνει και να απαντηθεί τόσο έξω, όσο και μέσα από το πηγάδι. Η Αστρολογία έχει τη δυνατότητα όχι μόνο να σου εξηγήσει την ουράνια μηχανική της έξω από το πηγάδι, καθώς τα άστρα καθρεφτίζονται μέσα στο νερό του πηγαδιού. Η "αστρολογική αποδόμηση" ενός χάρτη μπορεί να είναι όσο ρεαλιστική γίνεται, αλλά δεν τελειώνει σε αυτό. Ίσα ίσα, από εκεί αρχίζουν όλα, με το να σε μάθει να είσαι μέσα στο χάρτη σου, να είσαι παρών/ούσα μέσα από στενάχωρες όψεις, ή δύσκολες διελεύσεις, όπως αυτή του "να πέφτεις σε ένα πηγάδι". Με λίγα λόγια η συνάντηση σου με τον Ουρανό είναι εφικτή μέσα από τη συνάντησή σου με τον εαυτό σου μέσα από το "πηγάδι." Αν και τώρα που το ξανασκέφτομαι, είναι ένα και το αυτό. Και μη νομίζετε ότι ο Ουρανός και το Σύμπαν δεν πέφτουν σε πηγάδια. Ποιος ξέρει τι μπορεί να είναι ακόμα όλες αυτές οι διάσπαρτες μαύρες τρύπες στο διάστημα; 
Στο Κέντρο του Κύκλου

Θα κλείσω την ανάρτηση αυτή με μία σύγχρονη μελωποιημένη εκτέλεση του μύθου του Αστρολόγου σε μουσική του Δ. Παπαδημητρίου και στίχους του Γ. Κορδέλλα. 

Πριν όμως, από αυτό θα ήθελα να δείτε την εικόνα στα δεξιά. Έτσι ακριβώς είναι ένας αστρολογικός χάρτης, πρωτού γίνει η αστρολογική χωροταξία με την τοποθέτηση των πλανητών, αξόνων, όψεων κτλ. Ναι, το παραδέχομαι. Θέλω να στρέψω το βλέμμα σας στον Ουρανό, αλλά μη μου πέσετε και σε κανένα πηγάδι και με κυνηγάτε μετά. Για αυτό το λόγο διάλεξα μία εικόνα ενός χάρτη όσο πιο "βαρετού" γίνεται. Προσέξτε ότι σε αυτό το χάρτη, όπως και σε κάθε αστρολογικό χάρτη, στο κέντρο υπάρχει ένα κενό, ένας άδειος κύκλος. Λέτε αυτό να είναι αυτό το πηγάδι που έπεσε μέσα του ο πρώτος Αστρολόγος; Κάτι ακούω από το βάθος ... ναι, είναι η Μούσα Ουρανία που τραγουδάει το μύθο. Ακούστε τα λόγια της στο δρόμο προς το πηγάδι ... 

Ο Αστρολόγος μελετούσε με σπουδή τον ουρανό

γνώριζε με τ’ όνομά του κάθε έν’ αστερισμό

Είχε γνώσεις και σοφία για των άστρων τις ζωές,

τους πλανήτες που τον ήλιο γυροφέρνουν σε τροχιές

Κάθε βράδυ τριγυρνούσε με το βλέμμα του ψηλά

άγρυπνος παρατηρούσε τα ουράνια μυστικά

Κι έτσι, απορροφημένος απ’ του χάους την ομορφιά

σε πηγάδι μέσα πέφτει κι απ’ το πέσιμο χτυπά

Λαμπυρίσανε αστράκια στων ματιών του το βολβό

μα συνέρχεται απ’ τη ζάλη μεσ’ στο κρύο το νερό

Βάζει τις φωνές και κάποιος τον ακούει να καλεί

σε βοήθεια και τρέχει να τον βγάλει από κει

Τον ρωτάει πώς συνέβη και του λέει το και το

Δεν το είδα γιατί είχα τη ματιά στον ουρανό

Φίλε μου, καλά θα κάνεις λίγη απ’ την προσοχή

όπως δίνεις στα αστέρια να τη δίνεις και στη γη

Μας διδάσκει αυτός ο Μύθος, πριν από τα μακρινά

πρέπει να ’χουμε φροντίδα για τα καθημερινά

Όποιος με αλαζονεία τα κοινά περιφρονεί

σαν τυφλός περιπλανιέται και σκοντάφτει στη ζωή

Βιβλιογραφία:

~Buddensiek, F., "Down the Well: Perspectives at work in the digression in Plato's Theaetetus," Rhizomata 2.1 (2014) 1-32.

~Cunningham, D., Healing Pluto Problems (Weiser, 1986).
~Grenet, M., Tο Πάθος για τα Άστρα το 17ο αιώνα. Από την Αστρολογία στην Αστρονομία. (εκδ. Παπαδήμα, 2001)

~Wolcher, L. E., Beyond Transcendence in Law and Philosophy (Birkbeck Law Press; 2005)

~"The Astrologer who fell into a well", wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/The_Astrologer_who_Fell_into_a_Well

"Worship of the Stars"- Sophia Centre Conference 2016 [English]

Cassius: "The fault, dear Brutus, 

is not in our stars, but in ourselves."

Shakespeare, "Julius Caesar" I, ii 140-1

In some cultures the sun, moon, stars and planets are worshipped. In others they may be revered as representatives or symbols of divinity. Sometimes the sky itself is divine. In sacred texts celestial bodies are often metaphors for, or symbols of, gods or goddesses. Often sacred spaces and buildings are designed with a specific relationship to the celestial bodies. This is the theme of this year's conference of the "Sophia Project for the Study of Cosmology in Culture", which is going to take place in Bath on 25-26 June 2016. The title of the Conference is "Worship of the Stars: Celestial Themes in Observance and Practice of the Sacred". The talks presented examine the relationship between the sky, the celestial bodies and notions of divinity, religious practice and observance, and explore a variety of perspectives, through imagery, myth, anthropology, architecture, performance, literary studies and the history of art and the study of religions. More information about the speakers and abstracts of their talks: http://www.sophia-project.net/conferences/WorshipOfStars/speakers.php

"Hubris in the Skies"

In this year's Sophia Center Conference, I have the honor and pleasure to participate as on of the speakers. The title of my talk is: "Hubris in the Skies: expelling the sacred in Aristophanes' 'Birds' and 'Clouds'."

Abstract: To ancient Greeks the sun, the moon and other celestial bodies were thought to be personified divinities. Nonetheless, voices seeking non-supernatural explanations for celestial phenomena were already present in the writings of pre-Socratic philosophers. Even so, to re-imagine cosmic order governed predominately by the laws of nature and not the divine was to invite trouble, since it was perceived in one way or the other as sacrilege. In Clouds, the comic playwright Aristophanes makes implicit references to this tension, when he criticizes the corrections on the Athenian civic calendar made by the famous astronomer and mathematician of his time, Meton. On the same grounds, in Birds Meton is introduced as an air-geometer of a "star-city" located on the heavens. Beyond the comic element of the scene, the use of geometrical language to define and consecrate the city may have a further motive. I would therefore purpose that we may see Meton's role in both plays as an expression to target those social elites and intellectual thinkers, such as Socrates who were held responsible for stripping away the sacred related to the observation of celestial bodies and phenomena.

A few words about the "Sophia Project for the Study of Cosmology in Culture"

The Sophia Centre for the Study of Cosmology in Culture, a research and teaching centre within the School of Archaeology, History and Anthropology at the University of Wales Trinity Saint David. The Centre's remit is the consideration of how we live on planet Earth, with particular reference to the sky and cosmos as part of the wider environment. Its work is partly historical, partly anthropological and partly philosophical. It has a wide-ranging remit to investigate the role of cosmological, astronomical and astrological beliefs, models and ideas in human culture, including the theory and practice of myth, magic, divination, religion, spirituality, architecture, politics and the arts. It deals with the modern world as much as indigenous or ancient practices. Its current projects include the Harmony Initiative which explores how people can or do live in harmony with the planet and connects to wider environmental concerns. The Centre supervises PhD students, holds conferences, publishes, sponsors events and teaches the University's MA in Cultural Astronomy and Astrology.

"Worship of the Stars"- Sophia Centre Conference 2016 [Συνέδριο]

Cassius: "The fault, dear Brutus, 

is not in our stars, but in ourselves."

Shakespeare, "Julius Caesar" I, ii 140-1

Είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι πολιτισμοί λάτρευαν τα ουράνια σώματα: τον Ήλιο, τη Σελήνη, τους αστερισμούς και τους πλανήτες.  Σε κάποιους άλλους πολιτισμούς μπορεί επίσης να τιμούνταν σαν εκπρόσωποι ή σύμβολα του θείου. Μερικές φορές ο ίδιος ο ουρανός θεωρείται ως κάτι το ιερό. Συχνά στα ιερά κείμενα των πολιτισμών αυτών γίνεται αναφορά  στα πλανητικά σώματα τα οποία παρομοιάζονται ή συμβολίζονται με τους ίδιους τους θεούς ή τις θεές. Επίσης συχνά ιεροί τόποι και κτίσματα είναι σχεδιασμένα με βάση την ιδιαίτερη σχέση με τα ουράνια σώματα. 

Kees van Dongen, "Stars" (1912)

Πάνω σε αυτό το θεματικό πλαίσιο είναι σχεδιασμένο και το φετινό συνέδριο του "Sophia Project for the Study of Cosmology in Culture" που πραγματοποείται 25-26 Ιουνίου στο Βath του Ην. Βασιλείου. Το θέμα του συνεδρίου έχει τίτλο "Worship of the Stars: Celestial Themes in Observance and Practice of the Sacred". [σε ελεύθερη μετάφραση: "Η Λατρεία των Άστρων: Ουράνια Θέματα στη Συμμετοχή και Πρακτική του Θείου"]. Οι ομιλίες που θα παρουσιαστούν στο συνέδριο εξετάζουν τη σχέση μεταξύ του ουρανού, των ουρανίων σωμάτων και την έννοια θείου, της θρησκευτικής πρακτικής και συμμετοχής στη λατρεία. Οι ομιλίες προσεγγίζουν το θέμα του συνεδρίου εξετάζοντας παραδείγματα από διαφορετικές ιστορικές περιόδους και πολιτισμούς μέσα από την εικονογραφία, το μύθο, την ανθρωπολογία, την αρχιτεκτονική, το θέατρο, τις λογοτεχνικές μελέτες, την ιστορία της τέχνης και τη μελέτη των θρησκειών. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους ομιλητές και τις περιλήψεις των εισηγήσεών τους μπορείτε να δείτε στον παρακάτω σύνδεσμο: http://www.sophia-project.net/conferences/WorshipOfStars/speakers.php

"Ύβρις στους Ουρανούς"

Στο φετινό συνέδριο του "Sophia Project for the Study of Cosmology in Culture" έχω τη χαρά και τη τιμή να παρεβρεθώ ως μία από τους ομιλητές. Ο τίτλος της εισήγησής μου είναι: "Hubris in the Skies: expelling the sacred in Aristophanes' 'Birds' and 'Clouds'." [σε ελληνική μετάφραση, "Ύβρις στους Ουρανούς: εκδιώκοντας το θείο από τις 'Όρνιθες' και τις 'Νεφέλες' του Αριστοφάνη."] Η ομιλία μου αφορά στην κοσμολογία του αρχαίου Ελληνικού κόσμου. Αν και για τους αρχαίους Έλληνες ο Ήλιος, η Σελήνη και τα άλλα ουράνια σώματα θεωρούνταν σαν εκδηλώσεις του θείου, ωστόσο στα έργα των προ-σωκρατικών φιλοσόφων μπορεί να διακρίνει κάποιος τις πρώτες προσπάθειες μίας επιστημονικής προσέγγισης και μελέτης τους. Παρόλο αυτά, η διαμόρφωση μίας κοσμολογίας που βασίζεται κυρίως στους φυσικούς νόμους και όχι υπό το πρίσμα του θείου ήταν θα λέγαμε κόκκινο πανί για τον αρχαίο κόσμο, καθώς θεωρούταν λίγο έως πολύ ιεροσυλία. Στη κωμωδία  του Αριστοφάνη "Νεφέλες", ο  ποιητής κάνει μία έμμεση αναφορά σε αυτή τη διαμάχη, όταν ασκεί κριτική στο έργο του σημαντικού αστρονόμου και μαθηματικού της εποχής του, το Μέτονα ο οποίος είχε εργαστεί πάνω σε συγκεκριμένες ημερολογιακές διορθώσεις (o περίφημος μετωνικός κύκλος) τις οποίες συμπεριέλαβε στο Σεληνιακό Αττικό ημερολόγιο. Με τον ίδιο τρόπο, στις "Όρνιθες" ο Αριστοφάνης παρουσιάζει το Μέτονα σαν έναν "γεωμέτρη των ουρανών", ο οποίος σχεδιάζει την ιδανική ουράνια πολιτεία. Εκτός από το κωμικό στοιχείο που είναι προφανές στο θεατρικό έργο, η χρήση γεωμετρικής γλώσσας και οργάνων για τον καθορισμό και καθοσίωση των ορίων της μίας νέας πόλης στον ουρανό έχει και άλλες προεκτάσεις. Στην ομιλία μου λοιπόν θα εξετάσω πώς ο θεατρικός ρόλος του αστρονόμου Μέτονα χρησιμοποιείται από τον Αριστοφάνη σαν ένα μέσο κριτικής για την πνευματική και κοινωνική ελίτ της εποχής του, όπως ο Σωκράτης, που θεωρούνταν ως υπεύθυνοι για την απομόνωση και αποκλεισμό του θείου σε σχέση με την παρατήρηση των ουρανίων σωμάτων και φαινομένων.  

Λίγα λόγια για το "Sophia Project for the Study of Cosmology in Culture"

Το "Sophia Center for the Study of Cosmology in Culture" είναι ένα ερευνητικό κέντρο του τμήματος Αρχαιολογίας, Ιστορίας και Ανθρωπολογίας [School of Archaeology, History and Anthropology] του πανεπιστημίου της Ουαλίας, Trinity Saint David [University of Wales Trinity Saint David]. Tο κέντρο έχει ως στόχο τη μελέτη του ρόλου των κοσμολογικών, αστρολογικών και αστρονομικών αντιλήψεων, μοντέλων και ιδεών στον ανθρώπινο πολιτισμό, καθώς και τις θεωρητικές και πρακτικές προεκτάσεις του μύθου, της μαγείας, της μαντικής, της θρησκείας, του πνευματισμού, της πολιτικής και των τεχνών. Ασχολείται τόσο με το σύγχρονο κόσμο, όσο και με γηγενείς ή αρχαίες πρακτικές, και ένα ιδιαίτερο γνώρισμα της μελέτης που γίνεται στο Κέντρο αυτό είναι η ενσωμάτωση του ουρανίου στερεώματος σαν ένα βασικό ερμηνευτικό κλειδί του φυσικού περιβάλλοντος. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, το Κέντρο έχει ενδιαφέρον στη μελέτη του τρόπου που ζούμε στον πλανήτη μας και τη σύνδεσή μας με το Σύμπαν συνολικά.

Μία από τις πιο σημαντικές δραστηριότητες του Sophia Center είναι το πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών με θέμα τη πολιτισμική Αστρονομία και Αστρολογία. [MA in Cultural Astronomy and Astrology]. Το πρόγραμμα αυτό των μεταπτυχιακών σπουδών αποτελεί μία μοναδική σειρά μαθημάτων που αφορά στους τρόπους που ο άνθρωπος απέδωσε και βρήκε νόημα στους πλανήτες, στους αστερισμούς και στον ουρανό, και δημιούργησε κοσμολογίες, οι οποίες αποτελούν τη βάση του πολιτισμού και της κοινωνίας του. Στο πρόγραμμα αυτό εκτός από τον υπεύθυνο σπουδών Dr. Nicholas Campion, καταξιωμένο Βρετανό αστρολόγο και ιστορικό της αστρολογίας και πολιτισμικής αστρονομίας διδάσκουν επίσης  καθηγητές και ερευνητές με σημαντικό σημαντικό συγγραφικό έργο και δραστηριότητα όπως οι Crystal Addey, Laura Andrikopoulos, Alie Bird, Bernadette Brady, Frances Clynes, Patrick Curry, Dorian Greenbaum, Darrelyn Gunzburg, Kim Malville, Garry Phillipson, Fabio Silva, Anthony Thorley, Amy Whitehead.
Περισσότερες πληροφορίες για το Sophia Center Project εδώ: http://www.sophia-project.net/index.php

"Ουρανομαχία": ένα Επιτραπέζιο Αστρολογικό Παιχνίδι.

Knight: You play chess, don't you? 

Death: How did you know that?

Knight: Oh, I have seen it in paintings 

and heard it sung in ballads.

~"The Seventh Seal" [1958]

Στην Ευρώπη του 15ου/16ου αιώνα η διδασκαλία της αστρολογίας και της αστρονομίας ήταν πανεπιστημιακή υπόθεση. Σε κάποια πανεπιστήμια της Αγγλίας η διδασκαλία της αστρολογίας είχε υιοθετήσει μία πιο ευχάριστη και διαδραστική οδό για να βοηθήσει τους σπουδαστές στη μελέτη τους. Πρόκειται για ένα επιτραπέζιο αστρολογικό παιχνίδι, το ludus astrologorum/astronomorum ή η "Ουρανομαχία." Το εκπαιδευτικό αυτό παιχνίδι είχε σκοπό διδάξει στους παίκτες τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων  τις αστρολογικές αρχές και κανόνες, όπως αυτές περιγράφονταν στην Τετράβιβλο του Πτολεμαίου. Το γεγονός ότι δημιουργήθηκε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι που θα βοηθούσε τότε τους μαθητές να εξοικειωθούν με τις αρχές, την ορολογία και την πρακτική άσκηση της αστρολογίας και αστρονομίας μπορεί να ακούγεται όχι και τόσο κατάλληλο για ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον. Και τα δύο γνωστικά πεδία βασίζονταν τότε--αλλά και σήμερα--στην καλή γνώση των μαθηματικών και τη κατανόηση δυσνόητων πολλές φορές αστρολογικών και αστρονομικών κειμένων και πραγματειών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το επιτραπέζιο αστρολογικό παιχνίδι που θα αναλύσουμε εδώ, το οποίο συναντάμε μόνο στους ακαδημαϊκούς κύκλους των πανεπιστημίων της Αγγλίας το 15ο/16ο αιώνα. Στα χειρόγραφα γίνεται αναφορά σε αυτό ως το "παιχνίδι των αστρολόγων ή το παιχνίδι των αστρονόμων" (ludus astrologorum ή ludus astronomorum). 

Μαθαίνοντας ... Παίζοντας

Αριθμομαχία, από το εγχειρίδιο
του W. Fulke

Στους ακαδημαϊκούς και γενικότερα τους ουμανιστικούς κύκλους της εποχής η χρήση των παιχνιδιών δεν ήταν σπάνια. Επιτραπέζια παιχνίδια όπως η Αριθμομαχία δεν ήταν απλά ένας τρόπος για να περνάει η ώρα ευχάριστα. Η  (Α)ριθμομαχία ή γνωστή ευρύτερα και ως "το παιχνίδι των φιλοσόφων" (ludus philosophorum) ήταν εξαιρετικά δημοφιλής καθώς βιβλιοπωλεία πουλούσαν όχι μόνο ό,τι χρειαζόταν για να στηθεί ένα παιχνίδι, αλλά και τα αντίστοιχα εγχειρίδια με οδηγίες. Αν και οπτικά ως επιτραπέζιο έμοιαζε με μία σκακιέρα, στην πραγματικότητα αφορούσε σε μία πραγματική μάχη απαιτητικών μαθηματικών γνώσεων, όπου  ο κάθε παίχτης αιχμαλώτιζε τα κομμάτια του αντιπάλου του ανάλογα με τους αριθμούς που είχαν γραμμένους πάνω τους. Ιστορικοί υποστηρίζουν ότι την περίοδο της Αναγέννησης η Αριθμομαχία ήταν ένας από τους τρόπους που μπορούσε κάποιος να μάθει στην πράξη τα μαθηματικά του Ρωμαίου φιλοσόφου της ύστερης Αρχαιότητας Βοήθιου. Το παιχνίδι αυτό είχε διπλή λειτουργία με τους παίκτες του να εξασκούν όχι μόνο τη μνήμη τους στη θεωρία των αριθμών του Βοήθιου, αλλά στην κατανόηση της αρμονίας των αριθμών που διέπει τη φύση και τη δημιουργία.

Επεξήγηματικές οδηγίες για τη
Μετρομαχία από το εγχειρίδιο
του W.Fulke

Στο ίδιο πνεύμα ήταν και η Μετρομαχία [1578], έμπνευση του William Fulke, η οποία αφορούσε στην εφαρμογή και εκμάθηση της γεωμετρίας μέσα από ένα επιτραπέζιο παιχνίδι μεσαιωνικής στρατηγικής. Η Μετρομαχία ήταν ένα αρκετά απαιτητικό παιχνίδι, όπου δύο στρατοί αντιμάχονταν και πολιορκούσαν το αντίπαλο στρατόπεδο με σκοπό να κατακτήσουν το κάστρο του αντιπάλου και να κερδίσουν. Αν και τα πιόνια και το ταμπλό του κάθε παιχνιδιού κυκλοφορούσαν σε παραλλαγές, η φιλοσοφία του ως προς τον τρόπο που γίνονταν οι κινήσεις βασιζόταν σε υψηλά μαθηματικά και γεωμετρία. Το παιχνίδι αυτό είχε εξαιρετικά πολύπλοκους κανόνες που απαιτούσαν πραγματικές γνώσεις και εμπειρία στρατηγικής και πολεμικής τακτικής, και ίσως να ήταν και αυτός ο λόγος που ήταν και τόσο δημοφιλές σε σύγκριση με την Αριθμομαχία, επίσης δημιουργία του W. Fulke.

Πριν από την Ουρανομαχία ... 

Στα εγχειρίδια της εποχής που μιλούν και επεξηγούν την Ουρανομαχία φαίνεται ότι πρόκειται για ένα επιτραπέζιο με ήδη ολοκληρωμένη δομή και όχι τόσο σαν μία νέα ιδέα και αναπτυσσόμενη δημιουργία. Αυτό κάνει τους ιστορικούς να πιστεύουν την ύπαρξή του πριν την παρουσίασή του από τον  W. Fulke, παρόλο που μέχρι στιγμής δε γνωρίζουν με βεβαιότητα παραδείγματα από πιο πριν. Εξαίρεση αποτελεί η περιγραφή για ένα επιτραπέζιο με το όνομα "Los Escaques",  ένα είδος αστρολογικού σκακιού για το οποίο πληροφορίες γνωρίζουμε από ένα εγχειρίδιο κανονισμών για παιχνίδια που βρέθηκε στην αυλή του βασιλιά Αλφόνσου Ι' της Καστίλλης [1283]. Aν και η σχέση του με τη μεταγένεστερη Αγγλική μορφή του δεν είναι ξεκάθαρη, το Los Escaques θυμίζει ένα παιχνίδι με πεδίο μάχης τους ουρανούς. 

Φαίνεται πως η φιλοσοφία του παιχνιδιού αυτού βασίζεται σε παρόμοια παιχνίδια που αφορούσαν σε στοιχήματα: το "al-falakiya", στα Αραβικά ή το "Kawakib" στα Περσικά. Ο αριθμός των παικτών είναι επτά και αντιπροσωπεύει έναν από τους επτά πλανήτες αντίστοιχα. Κάθε παίκτης κινεί το πιόνι του πάνω σε ένα κυκλικό ταμπλό που εχει πάνω του ζωγραφισμένο το ζωδιακό κύκλο. Ο κύκλος αυτός αποτελείται από επτά ομόκεντρους κύκλους που αντιστοιχούν στις τροχιές των επτά πλανητών. Οι κινήσεις των παικτών καθορίζονται με το ρίξιμο ενός ζαριού που φέρει επίσης επτά έδρες. Σε κάθε ρίξιμο ο κάθε παίκτης μετακινεί το πιόνι του και πληρώνει ή λαμβάνει κάποιο ποσό στους συμπαίκτες του ανάλογα με τις αστρολογικές όψεις που κάνει το πιόνι του σε σε σχέση με τη θέση που βρίσκεται το πιόνι/α των συμπαικτών του. 

Όλοι οι παίκτες τοποθετούν στην αρχή του παιχνιδιού το πιόνι τους, το οποίο αντιπροσωπεύει έναν πλανήτη σε αυτό το ζώδιο που ο πλανήτης αυτός έχει κυριαρχία, τον κυβερνά δηλαδή: ο Κρόνος στον Αιγόκερω/Υδροχόο, ο Δίας στον Τοξότη/Ιχθείς, ο Άρης στο Κριό/Σκορπιό, ο Ήλιος στο Λέοντα, η Αφροδίτη στον Ταύρο/Ζυγό, ο Ερμής στους Διδύμους/Παρθένο και η Σελήνη στον Καρκίνο. Το παιχνίδι αρχίζει και εν συντομία γίνεται το εξής: αν το πιόνι/πλανήτης ενός παίκτη σχηματίζει ευνοϊκή αστρολογικά όψη--δηλαδή εξάγωνο ή τρίγωνο--με το/τα πιόνι/α των συμπαικτών του, τότε αυτοί πρέπει να τον πληρώσουν αναλόγως, 2 μάρκες για το εξάγωνο και 3 για το τρίγωνο. Αντίθετα, αν το πιόνι/πλανήτης ενός παίκτη σχηματίζει δυσμενή αστρολογικά όψη--δηλαδή σύνοδο, αντίθεση, τετράγωνο--με το/τα πιόνι/α των συμπαικτών του, τότε αυτός ο παίκτης πρέπει να τους πληρώσει, 12 μάρκες για τη σύνοδο, 6 μάρκες για την αντίθεση και 3 μάρκες για το τετράγωνο.

Η Ουρανομαχία

Τα εγχειρίδια που γράφτηκαν με θέμα την επεξήγηση των αστρονομικών παιχνιδιών προσφέρουν πάρα πολλές πληροφορίες σχετικά με τη διδασκαλία και την πρακτική της αστρολογίας λίγο πριν και κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Οι κανόνες των παιχνιδιών αυτών είναι βασισμένοι στην αστρολογική πραγματεία του Πτολεμαίου και στην ιδέα των συμπαντικών ακτίνων (ενέργεια που εκπέμπεται από τα ουράνια σώματα) όπως αυτή είχε διαμορφωθεί από τον al-Kindi βασιζόμενος στον Roger Bacon και άλλους σύγχρονούς του. Αν και η Ουρανομαχία φυσικά δεν καλύπτει όλο το γνωστικό πεδίο της αστρολογίας, μπορεί να προσφέρει στον ερευνητή σήμερα αρκετές πληροφορίες για τη θέση και το ρόλο της αστρολογίας τον 15ο/16ο αιώνα στους ακαδημαϊκούς κύκλους.

Σε εμάς  το επιτραπέζιο είναι γνωστό κυρίως μέσα από το εγχειρίδιο κανόνων που έγραψε ο W. Fulke, το οποίο φαίνεται πως είναι αρκετά πιο περίπλοκο από την πρώιμη μορφή του που συζητήσαμε παραπάνω. Στην Ουρανομαχία λοιπόν παίζουν μόνο δύο παίκτες, έχοντας στα χέρια τους επτά πιόνια που αντιστοιχούν στους επτά πλανήτες. Σύμφωνα με τους κανόνες οι παίκτες έχουν επιλογή ανάμεσα σε ένα κυκλικό ταμπλό (όπως αυτό της εικόνας αριστερά), ή σε ένα ταμπλό σαν αυτό της Αριθμομαχίας που θυμίζει μία σκακιέρα. Για τις ανάγκες της Ουρανομαχίας χρειαζόταν ένα μεγαλύτερο φυσικά ορθογώνιο ταμπλό χωρισμένο σε 30x12 τετράγωνα για να συμπεριληφθεί ολόκληρος ο ζωδιακός. Συνήθως όμως, οι παίκτες χρησιμοποιούσαν το κυκλικό ταμπλό, το οποίο είναι χωρισμένο σε 360 μοίρες και περιμετρικά του σημειώνονται δύο διαφορετικές διαδρομές, μία για κάθε παίκτη. Κάθε διαδρομή είναι χωρισμένη σε 12 τμήματα που κάθε ένα φέρει και από ένα ζώδιο. Είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε κάθε τμήμα της μίας διαδρομής να έχει το διαμετρικά αντίθετο ζώδιο από την άλλη διαδρομή. Για παράδειγμα, το τμήμα αυτό που στην κυκλική διαδρομή για έναν παίκτη είναι το ζώδιο του Κριού, για τον άλλον  παίκτη στη δική του κυκλική διαδρομή είναι το ζώδιο του Ζυγού, κοκ.

Ας ξεκινήσουν οι Ουρανομαχίες!

Σχεδιαστική απεικόνιση των πιονιών-πλανητών
για το παιχνίδι της Ουρανομαχίας από το εγχειρίδιο του Fulke.

Τα πιόνια όπως φαίνονται στο σχέδιο στα δεξιά κινούνται πάνω στο κυκλικό ταμπλό μιμούμενα τις κινήσεις τον πλανητών. Μόνο ο Ήλιος κινείται προς μία κατεύθυνση μία μοίρα τη φορά. Η Σελήνη φαίνεται να κινείται πιο αργά ή πιο γρήγορα στον ουρανό ανάλογα με τη φάση της μηνιαίας της κίνησης: από 12 έως 15 μοίρες κάθε φορά αναλόγως τη φάση αύξησης ή μείωσής της. Τα άλλα κομμάτια κινούνται ανάλογα στο ταμπλό, αν και δε δεσμεύονται σε μεγάλο βαθμό, όπως ο Ήλιος ή η Σελήνη. Στους κανονισμούς ορίζεται η μέγιστη απόσταση που μπορούν να έχουν από τον Ήλιο (πχ. ο Ερμής και η Αφροδίτη) και ο μεγαλύτερος αριθμός μοιρών που επιτρέπεται να γυρίσουν ανάδρομοι ή ορθόδρομοι. Όταν έρχεται η σειρά ενός παίκτη, έχει την επιλογή ποιο κομμάτι να μετακινήσει και πόσες μοίρες. Φυσικά όλες αυτές οι επιλογές ακολουθούν τις κινήσεις των πλανητών όπως τις περιγράφει ο Πτολεμαίος. Φαίνεται πως οι κανόνες αυτοί ήταν πολύπλοκοι καθώς το παιχνίδι ήταν σχεδιασμένο, ώστε να είναι αληθοφανές ως προς τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων, και ο Fulke στο εγχειρίδιο κανόνων προτείνει στους παίκτες να κρατούν στην άκρη σειρές από άλλα πιόνια, διαφορετικού χρώματος για να σημειώνουν τις κινήσεις των πιο "δύσκολων" πλανητών, του Κρόνου, του Δία και του Άρη. Έτσι αν ένας παικτης μετακινήσει ένα πιόνι όταν μετακινεί έναν πλανήτη, μία άδεια σειρά από πιόνια θα του υπενθυμίζει πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να αλλάξει την κίνηση είτε με ορθόδρομη, είτε με ανάδρομη φορά. 

Το παιχνίδι ξεκινάει και τα πιόνια-πλανήτες βρίσκονται τοποθετημένα στα ζώδια που κυβερνούν και σε συγκεκριμένες μοίρες: ο Ήλιος στη 16η μοίρα του Λέοντα, η Σελήνη στην 8η μοίρα του Καρκίνου, ο Κρόνος στην 20η μοίρα του Αιγόκερω κτλ. Σκοπός του παιχνιδιού είναι ο κάθε παίκτης, καθώς κινεί τα πιόνια πάνω στο χάρτη να αιχμαλωτίσει τα πιόνια του αντιπάλου του στην αντιδιαμετρικά ζωδιακή κυκλική διαδρομή. Αυτό γίνεται με το να τοποθετήσουν τους πλανήτες-πιόνια τους σε θέσεις που τους δίνουν θεμελιώδεις δυνάμεις, όπως λέγεται στην αστρολογία και να προκαλέσουν σε "ουρανομαχία" ή να απειλήσουν τα πιόνι του αντιπάλου τους. Ανά πάσα στιγμή προκύπτει μία μάχη, όταν ένας πλανήτης κινείται και κάνει όψη πτολεμαϊκή (σύνοδος, αντίθεση, τετράγωνο, τρίγωνο, εξάγωνο) με ένα από τα πιόνια-πλανήτες του αντιπάλου. Ανάλογα με την όψη και τη θέση οι παίκτες αποκτούν την αντίστοιχη αστρολογική δύναμη. Ο βαθμός της κάθε δύναμης καθορίζεται από τις  θεμελιώδεις ή συμπτωματικές δυνάμεις ανάλογα με τον οίκο που βρίσκεται ένας πλανήτης, το ζώδιο (έξαρση/αδυναμία), τριπλότητα, φάση, τις υποδοχές κτλ. 

Ο νικητής μίας αναμέτρησης αναδεικνύεται εφόσον υπολογίσει τις τιμές αυτές σε σχέση με το σύνολο των αντιστοίχων δυνάμεων σε αριθμό που έχει συγκεντρωσει ο αντίπαλος ή μπορεί να αιχμαλωτίσει τον πλανήτη του αντιπάλου του, αν το άθροισμα είναι τοσο μεγάλο που εξουδετερώνει όλες τις θεμελιώδεις ή τις συμπτωματικές του δυνάμεις. Το παιχνίδι γίνεται περισσότερο δύσκολο αν προστεθούν και οι τιμές που αφορούν τις κοσμικές ακτίνες. Αυτό σημαίνει πως αν ένας πλανήτης ενός παίκτη πλησιάζει κάποιον άλλον δικό του, τότε η δύναμή τους μεγαλώνει. Έτσι λοιπόν, οι παίκτες κινούν τους πλανήτες τους στο ταμπλό, υπολογίζουν το άθροισμα των αστρολογικών πλανητικών δυνάμεων που συγκεντρώνουν, μέχρι ένας παίκτης να αιχμαλωτίσει-εξουδετερώσει τον Ήλιο του αντιπάλου του και να αναδειχθεί νικητής. 

Βιβλιογραφία:
~Moyer, A., "The Astronomers' Game: Astrology and University Culture in the Fifteenth and Sixteenth Centuries," Early Science and Medicine 4.3 (1999) 228-250.

~Της ιδίας, The Philosophers' Game: Rithmomachia in Medieval and Renaissance Europe (Michigan, 2001)
~Ouranomachia – The Astrologers’ Game, από https://starsandstones.wordpress.com/2016/01/15/ouranomachia-the-astrologers-game/