Ντοκιμαντέρ: "Changing of the Gods: Planetary and Human Revolutions"

Το "Changing of the Gods: Planetary and Human Revolutions" [μτφρ. "Η Μεταμόρφωση των Θεών: Πλανητικές και Ανθρώπινες Επαναστάσεις"] είναι μία πραγματικά ενδιαφέρουσα και μοναδική προσπάθεια που έχει γίνει ποτέ στη φιλμογραφία, με την αστρολογία μέσα από Αρχέτυπα να γίνεται το όχημα για να παρουσιαστεί τοσο μεταμορφωτικό ταξίδι του ήρωα-ανθρώπου, αλλά και της ανθρωπότητας. Για πρώτη φορά, θα παρουσιαστεί στο κοινό ο τρόπος που σημαντικές πλανητικές διελεύσεις συνδέονται με καθοριστικές ιστορικές περιόδους και γεγονότα που άλλαξαν και αλλάζουν τον κόσμο, όπως τον ξέρουμε. Οι συντελεστές αυτό που τονίζουν είναι ότι η σχέση μεταξύ των πλανητών του Ουρανού και του Πλούτωνα έχει συνδεθεί άμεσα με πολύ σημαντικές μεταμορφώσεις στην ανθρώπινη συνείδηση και συμπεριφορά, καθοριστικές αλλαγές για την πορεία του κόσμου μας που εκδηλώθηκαν μέσα από επαναστατικά φαινόμενα και αλλαγές.

Η σύλληψη της ιδέας βασίζεται στο βιβλίο του γνωστού  καθηγητή φιλοσοφίας και πολιτιστικής ιστορίας, Richard Tarnas, "Cosmos and Psyche: Intimations of a New World View", με την ταινία ουσιαστικά να αφηγείται τι συμβαίνει στο "Τώρα" και να επικεντρώνεται στις κοσμικές διελεύσεις του Ουρανού και του Πλούτωνα (2007-2020), οι οποίες εκφράζουν την αρχετυπική εικόνα για την "επαναστατική μεταμόρφωση". Κάθε φορά που έχουμε τον παραπάνω πλανητικό σχηματισμό μέσα στους αιώνες, βλέπουμε ένα ιδιαίτερο μοτίβο στον τρόπο που εμφανίζονται οι εξελίξεις στη Γη: περίοδοι καθοριστικών επαναστάσεων, αλλαγή προτύπων, σημαντικές ανακαλύψεις που έχουν αλλάξει ριζικά την πορεία του κόσμου μας. Σκοπός της ταινίας είναι να προβληματίσει ενεργά το κοινό για αυτή τη σύγχρονη επαναστατική μεταμόρφωση που συμβαίνει μέσα από μία νέα κοσμοθεωρία που αναδύεται μπροστά στα μάτια του. Επιβεβαιώνει τον τρόπο που αλληλεπιδρούν και αλλησυνδέονται όλοι οι άνθρωποι μεταξύ τους, τόσο σε ατομικό, αλλά και σε συλλογικό επίπεδο με σκοπό να δημιουργηθεί ένα μέλλον που θα προάγει την πρόοδο. 

Αφηγητής της ταινίας και οδηγός σε αυτό το ταξίδι είναι ο ηθοποιός John Cleese (γνωστός από τους Monty Python) Μαζί του ο Richard Tarnas θα μοιραστεί με το κοινό την προσωπική του εμπειρία μέσα από τη μελέτης της Αστρολογίας των Αρχετύπων, των κοσμικών διελεύσεων των πλανητών και  τον συγκερασμό των διαφορετικών κοσμοθεωριών. Μέσα από συνεντεύξεις, ο θεατής θα έρθει σε επαφή με έναν κύκλο ανθρώπων που κατέχουν τα μυστικά της σοφίας, ξεχωριστούς οραματιστές ακτιβιστές και επιστήμονες της εποχής μας. 

Κινηματογραφικά, η ταινία αποτελεί ένα μετασχηματικό έργο τέχνης με τη συνεργασία του γνωστού παραγωγού και συγγραφέα Kenny Ausubel [ιδρυτή των Bioneers] και του βραβευμένου σκηνοθέτη Louie Schwartzberg. Το αποτέλεσμα είναι μοναδικό και αποτελεί μία σύνθεση φωτογραφιών από το τηλεσκόπιο Hubble, εξαιρετικές καλλιτεχνικές απεικονίσεις των πλανητικών Αρχετύπων  συνδυαστικά με έργα τέχνης και animation. Η ταινία παρουσιάζει των κύκλο των εποχών των επαναστάσεων που σημάδεψαν την ιστορία του πλανήτη μέσα από μοναδικό αρχειακό υλικό, φωτογραφίες, έργα τέχνης, σύμβολα και μουσική. Το κινηματογραφικό αυτό ταξίδι είναι χωρισμένο σε πέντε μέρη και πρόκειται για ένα κάλεσμα, ώστε ο άνθρωπος να δράσει ενεργά σε αυτή την αλλαγή που συμβαίνει. Οι συντελεστές αναφέρουν ότι "φέρνουν στη ζωή την τοπογραφία μίας αναδυόμενης νέας κοσμοθεωρίας του έμβιου κόσμου μας, ξετυλίγοντας μία νέα ιστορία για το ποιοι είμαστε και τι μπορούμε να γίνουμε. Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά, προκλητικά και βαθιά αισιόδοξα." 

Διαβάζουμε λίγα λόγια για την ταινία: Ο κόσμος μας ζει μία επαναστατική αλλαγή--μία περίοδο δημιουργικής καταστροφής που χαρακτηρίζεται από την κατάλυση μέσα από σημαντικές τομές. Η αλλαγή βρίσκεται παντού και είναι επική. Είμαστε μπροστά σε μία περίοδο "πλανητικής εκτάκτου ανάγκης", όπου το μέλλον του ανθρώπου βρίσκεται σε μία ευαίσθητη ισορροπία. Κάτι γεννιέται και κάτι πεθαίνει, και το αποτέλεσμα είναι βαθιά αβέβαιο. Αν και στη διάθεσή μας υπάρχουν αρκετοί πόροι και γνώση για να διέλθουμε αυτή την απαιτητική ιστορική στιγμή κάτι φαίνεται να είναι κρυμμένο. Μήπως είναι ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τη θέση μας στο σύμπαν σαν ανθρώπινα όντα μέσα στη φυσική και κοσμική τάξη; Μήπως αυτή η περίοδος δεν είναι τίποτα άλλο παρά μία καθοριστική μεταμόρφωση της κοσμοθεωρίας μας και ποια είναι αυτή που θα πάρει τη θέση της;

Περισσότερες πληροφορίες για την προσπάθεια αυτή μπορείτε να βρείτε στον ιστότοπο http://changingofthegods.com και σε αυτό το σύνδεσμο το προωθητικό βίντεο https://www.kickstarter.com/projects/1808530747/changing-of-the-gods. 

Στο τέλος της ανάρτησης μπορείτε να παρακολουθήσετε τους συντελεστές σε ένα βίντεο να μιλούν για την επικείμενη ταινία τους. 

Το Μυκηναϊκό Ανάκτορο στη Σπάρτη και ο Δίας στην Παρθένο.

"γιατί δεν υπάρχει κάποιος 

που να μην είναι πρόθυμος να μάθει το μέλλον του 

ή να μην πιστεύει ότι η πιο αληθινή καταγραφή του 

βρίσκεται στην παρατήρηση των ουρανών."

~Πλίνιος, Historia Naturalis [30.1.1-2]

Αυτές τις μέρες οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα νέο μυκηναϊκό ανάκτορο στην πεδιάδα της Σπάρτης. Ανάμεσα στα ευρύματα είναι και πολλές πινακίδες Γραμμικής Β Γραφής, της πρώτης δηλαδή καταγραφής της Ελληνικής γλώσσας. Η Γραμμική Β (που χρησιμοποιήθηκε κατά τη Μυκηναϊκή περίοδο) ουσιαστικά είναι μία λογιστική γλώσσα, δηλαδή επινοήθηκε για να κρατάει σε σωστό λογαριασμό "τι έμπαινε  και τι έβγαινε" από τις αποθήκες των ανακτόρων, αφού ως επί το πλείστον αφορά λίστες αντικειμένων, ζώων, ανθρώπων, εμπορευμάτων κτλ. Δεν είναι μία λογοτεχνική γλώσσα, αλλά ένα σύστημα καταγραφής που χρησιμοποιεί ιδεογράμματα και συλλαβογράμματα, και το οποίο ταίριαζε με τον αυστηρό τρόπο κοινωνικής-διοικητικής οργάνωσης και κατανομής εργασίας της μυκηναϊκής κοινωνίας.

Πριν από λίγες μέρες, ο πλανήτης Δίας μπήκε στο ζώδιο της Παρθένου. Εδώ μία από τις πτυχές αυτής της αστρολογικής έκφρασης παρουσιάζεται στο πνεύμα και το ύφος της αρχαιολογικής αυτής ανακάλυψης: το όνομα του βασιλιά των θεών καταγράφεται σε πινακίδες που αφορούν καταλόγους προσφορών και θυσιών προς τιμήν του. Δεν πρόκεται όμως απλά για μία καταγραφή. Από τη μία έχουμε να κάνουμε με το Δία, το μεγαλύτερο-βασιλικό πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος που έχει συνδεθεί με την επέκταση, την υπερβολή και τη σπατάλη, και από την άλλη να βρίσκεται μέσα στο ζώδιο της Παρθένου, ένα ζώδιο που εκφράζει ανάμεσα στα άλλα την ικανότητα της διάκρισης, του καταμερισμού, της τακτοποίησης και της υπηρεσίας. 

Γνωρίζουμε ότι η κοινωνική και πολιτική οργάνωση των μυκηναϊκών βασιλείων βασιζόταν σε ένα ισχυρό κέντρο εξουσίας [Δίας] και στη συγκέντρωση και αναδιανομή των προϊόντων κυκλοφορούσαν μέσα στην επικράτεια του κάθε βασιλείου ξεχωριστά. Ο βασιλιάς για να ρυθμίζει ομαλά αυτές τις λειτουργίες στα όρια του βασιλείου του χρειάζεται ένα σύστημα καταγραφής που θα τακτοποιεί σχολαστικά αυτή τη διακίνηση τόσο των αγαθών όσο και των υπηρεσιών [Παρθένος]. Από ένας σοφός βασιλιάς, σεβάσμιος ιερέας και υπηρέτης των θέων υποχρεώνεται και ο ίδιος να γίνει υπηρέτης των υπηκόων του, ώστε να εξασφαλίσει την ομαλή ζωή στο βασίλειό του. Μία λοιπόν "φοροτεχνική γραφή", όπως αυτή της Γραμμικής Β εξασφάλιζε τη σχολαστική καταγραφή του στοκ των αποθηκών στο ανάκτορό του.

Εδώ το πρόσωπο ενός δυνατού βασιλιά με ιερατικές και δικανικές αρμοδιότητες συναντάει τη καθημερινή ρουτίνα ενός ανακτόρου που απαιτεί από αυτόν να συγκεντρώσει, αλλά και να αναδιανείμει σοφά και δίκαια ένα σύνολο πραγμάτων. Η διάνοια, η ανώτερη νόηση και νους--έννοιες που έχουν παραδοσιακά συνδεθεί με τον αστρολογικό Δία--βρίσκουν την πρακτική και λειτουργική έκφρασή τους με έναν εστιασμένο και γήινο τρόπο: πρόκειται για ένα σύστημα γραφής που δεν εκφράζει λογοτεχνική έμπνευση, συναισθήματα, ιδέες, αλλά μία πεζή καθημερινότητα μέσα από την αριθμητική καταγραφή αντικειμένων, τίτλων, ονομάτων και τοπωνυμιών. Αυτό το πνεύμα της ευρυθμίας και της συμμετρίας εκφράστηκε και μέσα από τη μυκηναϊκή τέχνη, όπου στην εξέλιξή της τυποποιήθηκε βαθμιαία και κωδικοποιήθηκε σε ένα πολύ συγκεκριμένο θεματολόγιο. 

Συνοψίζοντας, λοιπόν τα δύο αυτά αστρολογικά στοιχεία, δηλαδή ο Δίας στο ζώδιο της Παρθένου απηχούν με έναν ιδιαίτερο τρόπο τη νέα αυτή σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη, αλλά και γενικότερα στον ίδιο το χαρακτήρα και το ύφος των μυκηναϊκών βασιλείων. Η χρήση της Γραμμικής Γραφής Β περιγράφει μία από τις εκφράσεις αυτού του αστρολογικού συνδυασμού: μία καλοκουρδισμένη μηχανή που θα προσφέρει τις υπηρεσίες της μέσα από την ορθή διαχείριση, οργάνωση και εξοικονόμηση πόρων. Με λίγα λόγια ένας Δίας που περιορίζεται, λειτουργώντας θα λέγαμε σε συμφωνία τόσο με αυτό που ονομάζουμε σπαρτιατικό πνεύμα, αλλά και με τον τόπο της αρχαιολογικής ανακάλυψης του μυκηναϊκού ανακτόρου, τη Σπάρτη.

Ερωτοστασία: Ζυγίζοντας τον Έρωτα στη Ζυγαριά της Αφροδίτης.

"[...] όταν ο εραστής του απουσιάζει, 

με τον ίδιο τρόπο ποθεί και ποθείται, 

αφού τον κατέχει ο Aντέρωτας, 

που είναι η αντανάκλαση -μέσα στην ψυχή του- 

του έρωτα που εισπράττει από τον εραστή."

Πλάτων, Φαίδρος 255d-e

Μία όχι και τόσο γνωστή σκηνή στην αρχαία Ελληνική τέχνη είναι η ερωτοστασία, με απλά λόγια το "ζύγισμα των ερώτων". Στο χρυσό δαχτυλίδι της πρώτης φωτογραφίας απεικονίζεται πιθανόν η θεά Αφροδίτη. Στα σκέλη της ζυγαριάς βλέπουμε δύο μικρές φτερωτές φιγούρες. Πρόκειται για τον Έρωτα και τον αδερφό του Αντέρωτα. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Αντέρως ήταν επίσης γιος του Άρη και της Αφροδίτης, αν και ο Kλαύδιος Αιλιανός στο έργο του "De Natura Animalium" αναφέρει ότι προέκυψε μετά από τον αμοιβαίο έρωτα μεταξύ του θεού Ποσειδώνα και του νεαρού Νηρίτη. Μορφολογικά ο Αντέρως μοιάζει με τον αδερφό του, μόνο που έχει πιο μακρυά μαλλιά και πιο πλούσια φτερά, σαν της πεταλούδας. Σε άλλες περιγραφές αναφέρεται ότι και αυτός, όπως και ο αδερφός του κρατούσε ένα χρυσό ρόπαλο ή βέλη.  

Με Αγαπά-Δε με Αγαπάει ...

Σε αντίθεση με τον Αντέρωτα που γνωρίζουμε κάποιες πληροφορίες για τη φύση του,  η σκηνή της ερωτοστασίας αφήνει ανοικτό το πεδίο της ερμηνείας της, και γιατί τα σωζόμενα εικονογραφικά παραδείγματα είναι λιγοστά [μόλις τέσσερα στον αριθμό], αλλά και γιατί γραπτές πηγές δεν την περιγράφουν. Η απεικόνιση της θεάς Αφροδίτης με τον γιο της Έρωτα είναι φυσικά ένα συχνά επαναλαμβανόμενο θέμα στην Ελληνική τέχνη, και πιθανόν μία προσέγγιση με την παρουσία της ζυγαριάς μέσα από τα δικά μας μάτια να είναι σαν το μάδημα μίας μαργαρίτας: όπως αμφιταλαντεύονται τα δύο σκέλη της ζυγαριάς, έτσι και ο ερωτευμένος ελπίζει η πλάστιγγα να γύρει προς τη μεριά που τα μαδημένα πέταλα γράφουν "μ'αγαπάει". Όπως θα δούμε παρακάτω, στη περίπτωση της ερωτοστασίας δεν έχουμε να κάνουμε αυστηρά με ενέργειες αντίθετης ροής, αλλά περισσότερο με συμπληρωματικές, παρόλο που και ετυμολογικά η λέξη Αντέρως στα αρχαία Ελληνικά, φέροντας το πρόθημα "αντι-"  δηλώνει ακριβώς κάτι το αντίθετο.

Ένα Αστρολογικό "Πάρε-Δώσε"

Μία προσέγγιση αυτού του διπόλου μεταξύ του Έρωτα και του Αντέρωτα σε σύνδεση με τη σκηνή αυτή της ερωτοστασίας θεωρώ ότι εκφράζεται με έναν τρόπο στο ρόλο που έχει ο πλανήτης Αφροδίτη σε ένα προσωπικό ωροσκόπιο: δηλαδή την ανάγκη του ανθρώπου να αναζητήσει την ένωση μέσα από ισορροπημένες και αρμονικές σχέσεις. Αστρολογικά η Αφροδίτη εκφράζει την εσωτερική μας ώθηση να έρθουμε σε επαφή με τους άλλους και να ενωθούμε, δηλαδή την προσφορά του Έρωτα. Όμως, μέσα από αυτήν την αναζήτηση και την ανταλλαγή ενέργειας με τους άλλους η Αφροδίτη θα αναζητήσει στο πρόσωπο του Αντέρωτα, το μοίρασμα και την αρμονία. Δηλαδή, την αντίστοιχη ανταπόκριση σε αυτά που αναζητά για να ευδοκιμήσει ο Έρως. 

Η Αφροδίτη αντιπροσωπεύει τόσο την εκροή ενέργειας (έρωτας), όσο και και την εισροή ενέργειας (αντέρως), με λίγα λόγια ένα πάρε-δώσε αγάπης και φροντίδας προς τον άλλον. Η σκηνή της ερωτοστασίας μεταξύ του Έρωτα και του Αντέρωτα εκφράζει μία από τις βασικές λειτουργίες της Αφροδίτης, την αρμονική εξισορρόπηση της ανάγκης τόσο να δίνει, αλλά και να λαμβάνει για να ικανοποιηθεί εξίσου. Η δυναμική αυτή των δύο εννοιών προσφοράς-ανταπόκρισης, Έρωτα και Αντέρωτα βρίσκει μία από τις τελειότερες εικονογραφικές της εκφράσεις στην σκηνή της ερωτοστασίας. Δεν είναι τυχαίο, επίσης ότι η Αφροδίτη ειναι κυβερνήτης πλανήτης εκτός από το ζώδιο του Ταύρου και αυτό του Ζυγού. 

O μύθος της γέννησης του Αντέρωτα στο έργο του ρήτορα και φιλοσόφου Θεμίστιου, επιβεβαιώνει αυτή τη διπλής κατεύθυνσης ενέργεια που επιζητά την ισορροπία, η οποία εκφράζεται στην ερωτοστασία με την Αφροδίτη να κρατάει μία ζυγαριά. Όταν γεννήθηκε ο Έρωτας η μητέρα του παρατήρησε ότι όσο περνούσε ο καιρός, εκείνος δεν μεγάλωνε ούτε σε ύψος, ούτε σε μέγεθος. Ζήτησε, λοιπόν, τη βοήθεια της Θέτιδας. Εκείνη της απάντησε: "Θα σε βοηθήσω στο πρόβλημά σου, γιατί ακόμα δεν έχει καταλάβει την ίδια τη φύση του παιδιού σου. Ο αληθινός Έρωτας, Αφροδίτη, μπορεί να γεννιέται από τον ίδιο του τον εαυτό, αλλά δεν μπορεί να αναπτυχθεί από μόνος του. Αν θέλεις ο Έρωτας να μεγαλώσει, τότε χρειάζεται τον Αντέρωτα. Τα δύο αυτά αδέρφια θα έχουν την ίδια φύση και ο ένας θα είναι η αιτία που θα αναπτύσσεται ο άλλος. Γιατί όπως ο ένας θα βλέπει τον άλλον θα μεγαλώνουν αντίστοιχα. Αν όμως ο ένας χωριστεί από τον άλλον, τότε και οι δύο είναι καταδικασμένοι."

Είναι αρκετά ενδιαφέρον ότι σε ένα άλλο εικονογραφικό παράδειγμα ερωτοστασίας που βλέπουμε στη διπλανή εικόνα, η Αφροδίτη αυτή τη φορά συνοδεύεται από το θεό Ερμή. Και σε αυτή την περίπτωση έχουμε ένα εννοιολογικό "παντρεμα" των δύο πλανητών που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται αστρολογικά οι ενέργειές τους. Όπως και η Αφροδίτη, έτσι και ο Ερμής συμβολίζει την ανάγκη μας για επικοινωνία με τους άλλους, η οποία λειτουργεί και πάλι μέσω της εκροής και εισροής ενέργειας, αυτή τη φορά επικοινωνιακής. Η εκφορά του λόγου (εκροή) συνδέεται με τη λεκτική ικανότητα και ευγλωττία, και η εισροή με την αντιληπτική ικανότητα αντίστοιχα. Ο εικονογραφικός συντονισμός του Ερμή και της Αφροδίτης στη σκηνή της ερωτοστασίας βρίσκει, λοιπόν, ανταπόκριση σε εκείνες τις ενέργειες που αντιπροσωπεύουν οι συγκεκριμένοι αυτοί πλανήτες. Αν ο Ερμης συναντά δυσκολία να συντονιστεί επικοινωνιακά με το πρόσωπο που η Αφροδίτη επιδιώκει να έρθει σε επαφή για να προσφέρει (έρως-εκροή), τότε αντίστοιχα παρουσιάζεται δυσχέρεια να υπάρξει ανταπόκριση από το άλλο πρόσωπο τόσο διανοητική, αλλά και συναισθηματική (αντέρως-εισροή). 

Κρατώντας τις Ζυγαριές της Ζωής και του Θανάτου.

Μπορεί για τη σκηνή της ερωτοστασίας να μην έχουν σωθεί γραπτές αναφορές, αλλά υπάρχει και ένας άλλος θεός που έχει συνδεθεί από τον Όμηρο με τη χρήση της ζυγαριάς για την έκβαση ενός γεγονότος. Η  κηροστασία και η ψυχοστασία αφορούν σκηνές που γίνεται το συμβολικό ζύγισμα της μοίρας που έχει ένας ήρωας ή ένα στράτευμα στο συνολό του, τις οποίες εποπτεύει ο Δίας και συνήθως εκτελούνται από τον αγγελιαφόρο του, το θεό Ερμή. Η σκηνή της κηροστασίας, ή διαφορετικά το ζύγισμα της μοίρας αναφέρεται για πρώτη φορά στον Όμηρο και αργότερα μετασχηματίστηκε στη σκηνή της ψυχοστασίας, όπως περιγράφεται στο έργο του Αισχύλου. Αν συγκρίνουμε εικονογραφικά αυτές τις σκηνές, οι ομοιότητες είναι προφανείς, αλλά ειναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό ότι η Αφροδίτη και ο Δίας παρουσιάζονται ως κριτές στις ζωές των ανθρώπων σε χρονικές στιγμές που η ένταση είναι αρκετά δυνατή: στο ερωτικό πεδίο και το πεδίο της μάχης. 

Πώς μπορούν να συνδεθούν αυτές οι δύο σκηνές, εφόσον εικονογραφικά μοιράζονται κοινά στοιχεία; Στις περιπτώσεις που επεμβαίνει ο Δίας στην Ιλιάδα σαν τον κριτής που κρατάει τη ζυγαριά συνδέονται άμεσα με την επιβολή της τάξης και της αρμονίας σε έναν διαταραγμένο ηρωϊκό κόσμο που βρίσκεται σε πόλεμο. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό και όσα αναφέρθηκαν για την ερωτοστασία μπορούμε να δούμε ότι και οι δύο σκηνές αποσκωπούν να αποκαταστήσουν την ισορροπία, αλλά ο κάθε θεός στη διαφορετική του σφαίρα επιρροής. Ή μήπως όχι ακριβώς; Παραδοσιακά, ο αρχαίος ελληνικός κόσμος φαίνεται πως ήταν εξοικειωμένος στη συνύπαρξη του έρωτα και του πολέμου κάτι που επιβεβαιώνεται στην ομηρική και λυρική ποίηση, καθώς σε αρκετά παραδείγματα ο ποιητής περιγράφοντας μία πολεμική σκηνή δανείζεται τη λεκτική ερωτική σκηνογραφία και το αντίστροφο. 

Ας μην ξεχνάμε ότι και η αφορμή του Τρωϊκού πολέμου εμπεριέχει και τις δύο έννοιες: ο έρωτας για την Ελένη οδήγησε σε πολεμική σύγκρουση. Οι πηγές μας αποκαλύπτουν ξεκάθαρα αυτή την αλληλεπίδραση που εκφράζεται στις διαφορετικές σφαίρες επιρροής των δύο θεών, και κατ'επέκταση στις διαφορετικές προτεραιότητες που χαρακτηρίζουν τον ιδιωτικό και δημόσιο/εγκώσμιο βίο. Αν αυτό το προβάλουμε σε ένα αστρολογικό πλαίσιο, ανάλογα η αστρολογική Αφροδίτη εκφράζει την ανάγκη να νιώσει οικειότητα, αρμονία και συντροφικότητα σε ένα πιο προσωπικό περιβάλλον, σε αντίθεση με τον αστρολογικό Δία που η θέληση για ισορροπία, τάξη και αισιοδοξία εξ ορισμού έχει ανάγκη να συνδέσει το άτομο σε κάτι πέρα και πάνω από τον εαυτό του. 

Βιβλιογραφία: 

• Stephen Arroyo, Astrology, Psychology and the Four Elements (CRCS Publications, 1978)
• Craig E. Stephenson, Anteros: A Forgotten Myth (Routledge, 2011)

Πού Λάμπει το πιο Όμορφο Φεγγάρι;

Ας πούμε ότι το φεγγάρι είναι χάρτινο,

ας πούμε ότι ταξιδεύει 

μέσα σε μία χαρτονένια θάλασσα.

΄Ομως δεν θα ήταν αλήθεια, 

αν πίστευες εμένα.

 ~~~Ella Fitzgerald, "It's Only a Paper Moon" [1933]

Ένα παλιό ανέκδοτο λέει πως μία βραδιά με πανσέληνο δύο μεθυσμένοι φίλοι βγαίνοντας από το μπαρ στάθηκαν κάτω από μία λάμπα του δρόμου. Δείχνοντας  ο ένας από τους δύο τη λάμπα, ρωτάει: "Τι από τα δύο βλέπεις; Τον Ήλιο ή το Φεγγάρι;" Και ο δεύτερος απαντάει, "Δεν ξέρω, δεν είμαι από εδώ." Πέραν της ευγενικής χορηγίας των Διονυσιακών παρενεργειών, τι άλλο θα μπορούσε να κάνει κάποιον να μην αναγνωρίσει μία πανσέληνο; Και αν σας έλεγα ο πατριωτισμός; Παραδείγματα τοπικισμού φαίνεται ότι δεν περιορίζονται μόνο από στα ασυναγώνιστα σε γεύση προϊόντα ή εξαιρετικούς ανθρώπους που βγάζει ένας τόπος. Σε αφηγήσεις από τον αρχαίο κόσμο, αλλά και σε μεταγενέστερες πηγές υπάρχουν παραδείγματα όπου κάποιος υποστηρίζει με σθένος πως το τοπικό φεγγάρι του τόπου καταγωγής του είναι το καλύτερο που υπάρχει. Ας τα δούμε, λοιπόν από κοντά και ας αποφασίσουμε, πού λάμπει το πιο όμορφο φεγγάρι ή αν ειναι το ίδιο σε κάθε πόλη.

Αρχαία Αθήνα vs. Αρχαία Κόρινθος

Δικαίως έχει ειπωθεί  ότι τους πρώτους αιώνες της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, όλοι οι δρόμοι οδηγούσαν στη Ρώμη, όμως οι περισσότεροι από αυτούς περνούσαν μέσα από την Κόρινθο. Στην κορυφή της Ακροκορίνθου δέσποζε ένας μικρός ναός της θεάς του έρωτα, Αφροδίτης. Η επιλογή αυτή για την οικοδόμηση του ναού στο πιο ψηλό σημείο  δεν πέρασε απαρατήρητη στον αρχαίο κόσμο, καθώς η Κόρινθος απέκτησε τη φήμη, ότι ανάμεσα στα άλλα διαθέτει τον καλύτερο στρατό από πόρνες [Πλούταρχος, Ἠθικά 768a]. Αλήθεια είναι ότι η φήμη αυτή αδικούσε σχετικά την Κόρινθο, αφού η πορνεία ήταν λίγο πολύ σύνηθες φαινόμενο για κάθε πόλη με μεγάλη ναυτιλιακή δραστηριότητα και λιμάνι στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου εκείνη την εποχή. 

Φαίνεται πως η φήμη αυτή ήταν αποτέλεσμα Αθηναϊκής προπαγάνδας, μια και οι καρποί που γευόταν η Κόρινθος μέσω του εκτεταμένου εμπορίου της ήταν αντικείμενο ζηλοφθονίας από μία πόλη περισσότερο πνευματική και "κουλτουριάρα", όπως η Αθήνα εκείνη την περίοδο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κινούνται και τα λόγια του Πλουτάρχου, ο οποίος αναφέρει τα εξής για κάποιον που μετακομίζει σε μία νέα περιοχή και εκφράζει μία επαρχιακή ή κοσμοπολίτικη συμπεριφορά, : "γελάμε με την ανοησία αυτού που θεωρεί ότι η Αθήνα έχει το καλύτερο φεγγάρι σε σύγκριση με την Κόρινθο." [Πλούταρχος, Ἠθικά 601c] Πολύ πιθανόν πίσω από αυτό το σχόλιο να κρύβεται εξίσου ένα ανέκδοτο για έναν αρχαίο Αθηναίο που επισκέφθηκε την Κόρινθο και παρατηρώντας τον ουρανό, σχολίασε ότι η αθηναϊκή Σελήνη είναι ομορφότερη. 

Πατέρα, Πόσα Φεγγάρια Υπάρχουν;  

Και τα ανέκδοτα στο ίδιο πνεύμα συνεχίζονται, αυτή τη φορά μέσα από μία ανθολογία της ύστερης αρχαιότητας με τον τίτλο "Φιλόγελως" [49]. Σε ένα από αυτά ο γιος βλέποντας το φεγγάρι, ρωτάει τον πατέρα του αν υπάρχουν ίδια φεγγάρια σε διαφορετικές πόλεις. Σε ένα δεύτερο, πατέρας και γιος επισκέπτες σε μία πόλη, ο δεύτερος αναρωτιέται αν υπάρχει το ίδιο φεγγάρι και σε άλλες πόλεις. Στη δεύτερη περίπτωση μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο νεαρός, ενδεχομένως βγαίνοντας έξω από το χωριό του και για πρώτη φορά σε μία πόλη αναρωτιέται, αν η γνώριμη εικόνα της σελήνης που έχει από τον τόπο καταγωγής του είναι η ίδια με αυτή που βλέπει και εδώ. Γεμάτος έκπληξη που βλέπει κάτι οικείο για αυτόν σε μία ξένη κατά τα άλλα πόλη, αναρωτιέται με μία χαριτωμένη αφέλεια, αν όλες οι πόλεις έχουν το δικό τους φεγγάρι ή όχι. 

Όταν ο Αστροναύτης πάτησε το Φεγγάρι της Σαλαμάνκα 

Το 16ο-17ο αιώνα η Σαλαμάνκα της Ισπανίας κατακλυζόταν από φοιτητές που με πρόφαση τις σπουδές στο τοπικό πανεπιστήμιο έβρισκαν ευκαιρία για ντόλτσε βίτα: ξενύχτια, γυναίκες, χαρτοπαιξία κτλ. Ιστορίες μαρτυρούν πως  όταν κάποιοι από αυτούς επέστρεφαν στο πατρικό τους, φαίνεται ότι γυρνούσαν περισσότερο ανόητοι από όταν έφυγαν. Φανταστείτε την αντίδραση στο πρόσωπο ενός πατέρα, όπως λέει μία ιστορία, που όταν ο γιος του γύρισε από τις σπουδές του, παρατηρώντας το φεγγάρι σχολίασε: "Το φεγγάρι της Σαλαμάνκα είναι στρογγυλό και λευκό σαν αυτό εδώ." Μάλλον το ανέκδοτο αυτό δίνει την απάντηση ποιος είναι τελικά αυτός ο περίεργος αστροναύτης-γλυπτό στον καθεδρικό ναό της Σαλαμάνκα. Πιθανόν να είναι ο γιος που πάτησε το φεγγάρι μετά την κλωτσιά που έφαγε από τον πατέρα του, που πλήρωνε τόσο καιρό για να μορφωθεί! 

Φεγγαράκι μου Λαμπρό, Είμαι Αναποφάσιστος ... 

Οι παραπάνω ιστορίες εκτός από τη χιουμοριστική τους πλευρά υποδηλώνουν τόσο μία νοσταλγία για τον ουρανό κάτω από τον οποίο γεννηθήκε κάποιος, όσο και τη ψευδαίσθηση ενός υπέρμετρου τοπικισμού. Η οικειότητα του ανθρώπου με τον ουρανό έχει χάσει πια τη λάμψη της και την ατομικότητά της, μπορεί γιατί δεν είναι πολιτικά ορθές τέτοιες δηλώσεις. Μπορεί πάλι να φταίει ότι τα φώτα της πόλης δυστυχώς ξεθωριάζουν στα μάτια μας τόσο τα αστέρια, όσο και τον κύκλο της Σελήνης, ώστε το φεγγάρι που είναι αρχέγονα οικείο μέσα μας να σκοτεινιάζει με τόσο φως.

Δεν ειναι σπάνιο σύγχρονους ταξιδιωτικούς οδηγούς να συναντήσουμε ανάλογα σχόλια για το πού θα συναντήσει κάποιος το πιο όμορφο φεγγάρι. Επίσης, σύγχρονοι ταξιδιώτες σχολιάζουν τι τυχεροί που πίσω στην πατρίδα τους υπάρχει μία όμορφη πανσέληνος να τους περιμένει, σε αντίθεση με τον τόπο που επισκέπτονται ως τουρίστες. Ίσως αυτή η έμφυτη  βαθιά νοσταλγία να λειτουργεί σαν άφεση για να δικαιολογούμε στον εαυτό μας, ότι το δικό μας  φεγγάρι είναι και το καλύτερο του κόσμου. Ίσως όμως και "τα φεγγάρια της Κορίνθου" να μην είναι για όλους, και είτε από συνήθεια είτε από φόβο να γραπωνόμαστε πεισματικά στο δικό μας αναιμικό φεγγάρι. Και αν πάλι ποτέ έχουμε την ευκαιρία να πλεύσουμε στην Κόρινθο, αναρωτιόμαστε ποιο είναι άραγε το φεγγάρι που βλέπουμε: αυτό που θέλουμε ή αυτό που χρειαζόμαστε; Αν κάποια φορά το πλοίο σάς βγάλει στην Κόρινθο, μεθύσετε με Κορινθιακό κρασί, και κοιτώντας τον ουρανό δεν ξέρετε αν βλέπετε τον Ήλιο ή τη Σελήνη, θυμηθείτε ... ο Ήλιος είναι σίγουρος πως το καλύτερο φεγγάρι είναι αυτή η Σελήνη που λούζει με το δικό του φως. 
Βιβλιογραφία:
~Hansen, W., Ariadne's Thread: A Guide to International Tales Found in Classical Literature [2002].
~Murphy-O'Connor, J., St. Paul's Corinth: Texts and Archaeology [2002]

 

 

 

Ο Χάρτης που "Ξεδιψάει" τον Ταξιδιώτη.

"...λέγεται ακόμη ότι και οι άνθρωποι 

είναι εφεύρεση του νερού, 

που τους έφτιαξε για να το πηγαίνουν 

από το ένα μέρος στο άλλο..."

~~~Τομ Ρόμπινς, Ακόμα και οι Καουμπόϊσσες Μελαγχολούν.

Ένα από τα πράγματα που με είχε εντυπωσιάσει, όταν είχα επισκεφτεί την Ιταλία ήταν μία σειρά από τέσσερα ασημένια κύπελλα νερού που ανακαλύφθηκαν στο Vicarello. Δεν ήταν ούτε το υλικό τους που με είχε εντυπωσίασει, ούτε τα σχέδια, ούτε το σχήμα τους ή η καλαισθησία τους. Ήταν η λειτουργία τους, αλλά και οι πολλαπλές συμβολικές τους λειτουργίες που μπορούσα να δω σε αυτά. Τα τέσσερα αυτά κύπελλα βρέθηκαν σε έναν αποθέτη με πολλά άλλα πλούσια ευρύματα στο Vicarello της Ιταλίας και χρονολογούνται στο 3o αι. π.Κ.Ε. Κάθε ένα από αυτά έχει χαραγμένο σε στήλες στην εξωτερική του επιφάνεια τη διαδρομή από το Cadiz (Gades) προς τη Ρώμη.

Ξεκινώντας το Ταξίδι

Tα κύπελλα αυτά ήταν απλά κυλινδρικά δοχεία πόσης και προορίζονταν για ταξιδιώτες. Το ιδιαίτερό τους γνώρισμα, όπως αναφέραμε ήταν ότι πάνω στην επιφάνειά τους ήταν χαραγμένοι με λεπτομέρεια όλοι οι σταθμοί μίας συγκεκριμένης διαδρομής με σημειωμένους όλους τους ενδιάμεσους σταθμούς. Και δεν εννοώ ότι ήταν χάρτες, όπως έχουμε εμείς  σήμερα.  Απαριθμούσαν σε στήλες τις πόλεις σε σειρά επίσκεψης και τις χιλιομετρικές αποστάσεις μεταξύ τους. Η αλήθεια είναι ότι δεν είχα ξαναδεί κάτι τέτοιο, αν και το κυλινδρικό τους σχήμα θύμιζε αρκετά τους αντίστοιχους κυλινδρικούς οδοδείκτες που μετρούσαν τις χιλιομετρικές αποστάσεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Για τους αρχαιολόγους φαντάζομαι θα ήταν μεγάλη χαρά η ανακάλυψη αυτών των κυπέλλων, μια και τους έδινε από πρώτο χέρι πληροφορίες για τα ταξίδια και τις μετακινήσεις στον αρχαίο κόσμο, για την επιλογή των πόλεων που ένας ταξιδιώτης ήθελε να δει, για το ποια ήταν τα αστικά μεγάλα κέντρα στην αρχαιότητα κ.ο.κ. Στη πραγματικότητα, πρόκειται για μία από τις πρωϊμότερες και πιο ακριβείς επιγραφικές μαρτυρίες του Ρωμαϊκού οδικού δικτύου, με επιπρόσθετες πληροφορίες για τις ιαματικές πηγές της αυτοκρατορίας.

Ένας Χάρτης για να Ξεδιψάσω

Θεώρησα τα κύπελλα αυτά ένα έξυπνο και πρακτικό gadget για τον αρχαίο ταξιδιώτη. Πού να κουβαλάς τώρα ταξιδιωτικούς οδηγούς στο μπόγο σου. Με είχε πραγματικά εντυπωσιάσει η «πολύ-πραγματικότητα» που έδιναν αυτά τα κύπελλα στον ιδιοκτήτη τους. Πριν εξηγήσω τι θέλω να πω, ας σκεφτούμε πολύ σύντομα κάποιες προφανείς πρακτικές λειτουργίες που είχε ένα τέτοιο κύπελλο. Φυσικά, έπιανε λίγο σχετικά χώρο στα πράγματά σου: δεν κουβαλάς χάρτες και το χρησιμοποιείς και σαν ποτήρι. Ας μην ξεχνάμε πόσες πρακτικές δυσκολίες είχαν τότε τέτοια ταξίδια που σήμερα δεν μας περνούν καν από το μυαλό. Από την άλλη δεν υπάρχει περίπτωση να ξεχάσεις το πρόγραμμα του ταξιδιού σου μια και το έχεις πάντα μαζί σου και μπορείς να ανατρέξεις σε αυτό ανά πάσα στιγμή.  

Καλά όλα αυτά….αλλά γιατί να γράψεις μία ταξιδιωτική περίληψη σε κύπελλο νερού; Και πού να την γράψεις θα μου πεις; Σε έναν πάπυρο λέω εγώ τώρα. Ναι, θα μπορούσε, αλλά ένα ποτήρι είναι πιο πρακτικό, και δεν πιάνει χώρο και δεν χάνεται. Ναι, λέω εγώ αλλά ο πάπυρος διπλώνει κιόλας, άρα λύσαμε το πρόβλημα του χώρου. Θα μου πεις πού είναι το πρόβλημά σου; Δεν είναι πρόβλημα ακριβώς, αλλά θεωρώ ότι πίσω από αυτή την επιλογή ενός κυπέλλου με λειτουργία ταξιδιωτικού οδηγού ενέχει και άλλες «πράξεις».

  

Ένα Κύπελλο "Δράσης"

Ας φανταστούμε το Ρωμαίο ταξιδιώτη μας που κάνει την πρώτη του στάση στο αρχαίο-- λέω εγώ τώρα--Μιλάνο. Στα μισά του δρόμου κοίταξε το κύπελλό του για να βεβαιωθεί για τον προορισμό του για άλλη μια φορά. Και ναι, να! Έφτασε στο Μιλάνο. Βγάζει το κύπελλό του και το γεμίζει από την πρώτη πηγή που θα βρει και θα πιει το νερό να ξεδιψάσει. Και τώρα, όντως είναι στο Μιλάνο! Το καταλαβαίνετε; Το κύπελλο εκπληρώνει και την ταξιδιωτική του ιδιότητα και την πρακτική του. Το κύπελλο επαληθεύει αυτό που γράφει, εφόσον γέμισε με νερό από το Μιλάνο, το οποίο και ήπιε ο ταξιδιώτης. Το κύπελλο τον ταξίδεψε χωρίς λάθος στο Μιλάνο και θα εξακολουθήσει να κάνει το ίδιο για την επόμενη πόλη.

Η ίδια νοητή πράξη γίνεται και σε όλες τις πόλεις που φέρει πάνω το κύπελλο. Ο οδηγός πορείας γίνεται κτήμα του ταξιδιώτη, όταν κάθε φορά που γεμίζει το κύπελλό του σε κάθε νέο σταθμό, πίνοντας το νερό από τη πηγή είναι σαν να βάζει μέσα στο σώμα του και την πόλη αυτή για πάντα. Το ίδιο του το σώμα μεταμορφώνεται στο κύπελλο που φιλοξενεί την πληροφορία της άφιξής του στον συγκεκριμένο σταθμό.  Έτσι ίσως να αποκτάει και νόημα μία πορεία ταξιδιού, όπου και να είναι αυτό. Μου φαίνεται αδιανόητο να μη γίνεται νοητά αυτή η πράξη, όταν ο ταξιδιώτης σταματάει στην πόλη που λέει το κύπελλο και γεύεται το νερό μέσα από το κύπελλο. Πολύ απλά το κύπελλο, η γραφή, το ταξίδι, το νερό παίζουν όλα μαζί ένα ωραίο παιχνίδι.

Κάποιος θα μπορούσε να αμφισβητήσει αυτή τη «μεταφυσική»  λειτουργία και να εστιάσει απλά στην πρακτικότητα του αντικειμένου εφόσον κανείς δεν μπορεί να ξέρει, αν όντως ο ταξιδιώτης ήπιε από όλα τα μέρη νερό, πόσο μάλλον να τα επισκέφθηκε. Επειδή είναι απλά γραμμένο στο ποτήρι; Και γιατί ένα τόσο πρακτικό ζήτημα να ανάγεται σε κάτι άλλο;  

Δεν πιστεύω ότι απώτερος σκοπός του ταξιδιώτη μας είναι να δείξει στους γύρω του ότι όντως ήπιε νερό από τα μέρη που γράφει στο κύπελλό του. Δεν υπάρχει άλλωστε τρόπος να εξακριβωθεί αυτό, εκτός αν κάποιος είναι συν-ταξιδιώτης, αλλά και πάλι το κύπελλο ανήκει σε έναν μόνο ιδιοκτήτη. Κάθε φορά ο ταξιδιώτης μας φθάνει στον κόσμο που γράφει το κύπελλό του και κάθε φορά που θα πιει νερό από αυτόν τον κόσμο συμμετέχει σε ένα δρώμενο σβήνοντας τη δίψα του, σβήνοντας τον σταθμό αυτό από το κύπελλό του για να περάσει στον επόμενο σταθμό, όπου και εκεί θα πράξει το ίδιο δρώμενο. 

Όταν επέστρεφε στο σπίτι του, ο ταξιδιώτης μας έδειχνε το κύπελλό του και έλεγε σε πόσα μέρη το γέμισε και ξεδίψασε. Αλλά και γιατί οι χαραγμένοι πόλεις-σταθμοί στο κύπελλο από μόνοι τους να αποτελούν απόδειξη ότι όντως πήγε εκεί; Θεωρώ ότι είναι μία πιο προσωπική διαλλακτική σχέση μεταξύ του κύπελλου και του κατόχου του και του νερού που κανείς μας δεν μπορεί να ξέρει πού πήγε, αν όντως πήγε, τι ήπιε και αν ήπιε. Τη συμβολική εκείνη πράξη τη ξέρει μόνο ο ταξιδιωτης και μετέχει εκείνος μόνος του.

Το Άγραφο Κύπελλο 

Στο πλαίσιο αυτό, ίσως δεν είναι και εντελώς συμπτωματικό ότι και εμείς σήμερα συνήθως αγοράζουμε μία κούπα από τα μέρη που επισκεπτόμαστε, η οποία κούπα πιστοποιεί στην επιφάνειά της τη χώρα ή την πόλη που βρεθήκαμε. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ίσως να λειτουργεί περισσότερο σαν να ενθύμιο των ταξιδιών μας, αλλά η πληροφορία εξακολουθεί να είναι ζωντανή στα μάτια μας. 

Σε κάθε μου ταξίδι σε κίνηση ή μη, με φαντάζομαι να κρατάω και εγώ ένα τέτοιο κύπελλο. Το κρατάω, ταξιδεύω, επιλέγω πού θα σταματήσω, θα πιω νερό, και σαν να ήμουν κύπελλο θα αναζητήσω την επόμενη πηγή .... με τη μόνη διαφορά ότι το κύπελλο αυτό είναι άγραφο. Ευτυχώς, το νερό της πηγής σε κάθε σταθμό παρασέρνει μαγικά κάθετι που είχε χαραχθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή στην επιφάνεια του κυπέλλου ... για το εσωτερικό του όμως, έχω ακόμα αμφιβολίες. Allons-y!